zaterdag 6 februari 2010

De Verenigde Staten van Amerika blijven bestaan

Landing van de Mayflower
De eerste aflevering van een vijfdelige serie dcoumentaires getiteld Wir bleiben bestehen wordt op zaterdag 6 februari door Arte-televisie uitgezonden. Deze reeks behandelt de historische ontwikkeling van de oorspronkelijke bewoners — die Indianen waren — vanaf het moment dat de Mayflower [1] in 1620 landde, tot het ogenblik dat de bezetting van Wounded Knee in 1973 is begonnen.


vrijdag 5 februari 2010

Winston Churchill, jong oorlogscorrespondent

In zijn jonge jaren was Winston Churchill (1874-1965) onderofficier in India. De latere prime minster van Groot-Brittannië was — overigens niet alleen toen — nogal ambitieus, en hij had de  wens carrière te kunnen maken, hoog in het vaandel staan. Voor zichzelf zag hij in de bewuste periode een toekomst als oorlogscorrespondent.
Over die tijd heeft de acteur/regisseur Richard Attenborough (*1923) in 1972 de biografische speelfilm Young Winston gerealiseerd, een Brits-Amerikaanse coproductie. In belangrijke rollen ziet u, als u kijkt, Simon Ward (geboren 1941) als Winston Churchill, Robert Shaw (1927-1978) in de rol van Randolph Churchill, en Anthony Hopkins (*1937) als David Lloyd George. De film is gebaseerd op Churchills My Early Life: A Roving Commission.
De meer dan gebruikelijk lange speelfilm zal op zaterdag 6 februari, 's middags tussen 15:15 uur en 17:30 uur, worden uitgezonden via de Britse televisiezender BBC 2. 
__________
Afbeelding: Voorzijde van de Videocassette met de film in kwestie.

woensdag 27 januari 2010

Helse vuurzee in de Hanzestad Hamburg, 1943

In de programmareeks Abenteuer Wissen ─ de documentaire reeks van het tweede publieke Duitse televisienet ZDF ─ kijken de makers terug op het oorlogsjaar 1943 toen in de grote havenstad Hamburg een helse vuurzee heeft gewoed als  gevolg van de intensieve bombardementen die eind juli van dat jaar door de geallieerden ─ Britten en Amerikanen ─ zijn uitgevoerd op deze Noord-Duitse gemeenschap: het waren meer dan honderdduizend bommen.
Welke zijn, zes en een half decennium na dato, de gevolgen, waarbij één van de vragen die velen bezighouden, is: Wat ligt er nog allemaal aan blindgangers in de bodem? Ten slotte wil Karsten Schwenke (*1969), de maker van deze film graag weten welke psychologische gevolgen en welke invloed die bombardementen op latere generaties hebben uitgeoefend.
Het valt allemaal te zien en te horen in de aflevering Das Erbe der Bombennächte — Die Feuerhölle von Hamburg, die door boven vermelde zendgemachtigde de ether in zal worden gestuurd op woensdag 27 januari, tussen 22:15 uur en 22:45 uur.
__________

Afbeelding:  ZDF-moderator Karsten Schwenke (Foto: ZDF).

zondag 24 januari 2010

Terra XXL — Wegen uit de 'duistere' Middeleeuwen


In de nacht van zondag 24 op maandag 25 januari ─ tussen 01:45 uur en 04:50 uur ─ zal het tweede publieke Duitse televisienet ZDF ─ in de reeks documentaires die de naam Terra X draagt, maar voor zulke gelegenheden Terra XXL heet ─ Die lange Nacht des Mittelalters uitzenden: 4 afleveringen van de reeks over Europa in de Middeleeuwen, die de betiteling Wege aus der Finsternis — Europa im Mittelalter (1 t/m 4) heeft meegekregen. En dan is deze lange uitzending nog voorzien van een ondertitel: Von Rittern und Turnieren.
Ten onrechte geldt de periode die met de benaming de duistere middeleeuwen is ingegaan, als een tijd van narigheid en onlust, maar zo'n duiding geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid. Er bestaan zoveel andere elelmenten, welke ook nog eens van belang zijn geweest voor de verdere ontwikkelingen in tal van aspecten van het maatschappelijk bestaan. 

Hoewel de periode vanzelfsprekend achteraf door geleerden de benaming Middeleeuwen opgeplakt heeft gekregen, is die toch passend omdat juist die ongeveer duizend jaar op vele fronten als 'middelaar' heeft gewerkt tussen de tijd(en) daaraan voorafgaande en de nieuwere geschiedenis tot op heden.
__________
Afbeelding: Ridders in de juiste uitrusting voor een toernooi. (Foto van Terra X, ZDF.)

vrijdag 22 januari 2010

Vier historische programma's achtereen op BBC 2

Cromwell (15:45 uur - 18:00 uur)
Zaterdag 23 januari kan BBC Two-television, tussen 15:45 uur en 21:00 uur terecht gelden als het geschiedeniskanaal van de dag. Om kwart voor vier in de middag begint de grote terugblik met de speelfilm Cromwell uit 1979 van Ken Hughes (19). De rolprent biedt een biografisch oorlogsdrama met in de hoofdrollen enige grote namen van anno toen: Alec Guinness (1914-2000), Richard Harris (1930-2002) en Robert Morley (1908-1992).
Oliver Cromwell (1599-1658), zelf beslist niet het snoepje van de week, raakte regelmatig in conflict met koning Charles I, en dat heeft geleid tot gewapende confrontaties.

Ontwikkeling Christendom (18:00 uur - 19:00 uur)

In de reeks documentaires A history of christianity ─ waarover we u reeds eerder hebben geïnformeerd op onze moedersite Cultuurtempel ─ van professor Diarmaid MacCullouch in de aflevering van zaterdag, tussen 18:00 uur en 19:00 uur ─ The unpredictable rise of Rome ─ wordt bekeken hoe het mogelijk is geweest dat het christendom is uitgegroeid tot West-Europa's gevestigde godsdienst.
Interessante reeks, die voor gelovigen èn heidenen veel wetenswaardigs te bieden heeft.

De wereldzee (19:00 uur - 20:00 uur)
 

Van de documentaire serie Empire of the sea wordt ─ in aanslutiing op het verhaal van het christendom ─ de tweede episode van de vierdelige serie uitgezonden, waarin de rol van Royal Navy nader zal worden belicht in The golden ocean.
Aan het einde van de zeventiende eeuw, vanaf circa 1690, beheerste Frankrijk de wereldzeeën, en daarom moest in Engeland flink worden geïnvesteerd om dat rijk 'aan de overkant'te kunnen bijbenen en, vanzelfsprekend, weer voorbij te streven. Als gevolg van die ambititie en de daarvoor benodigde gelden werd de Bank of England opgericht.

Lawrence of Arabia (20:00 uur - 21: 00u uur)

Rory Stewart is professor aan de Amerikaanse topuniversiteit van Harvard. Geruime tijd heeft hij in zowel Irak als in Afghanistan gewoond en gewerkt. Al eerder heeft de man voor de BBC documentaires gemaakt; deze keer worden we geconfronteerd met een bijzondere fascinatie van professor Stewart: de schrijver Thomas Edward Lawrence (1888-1935), voor wie Rory Stewart al vanaf zijn jonge jaren een speciale belangstelling heeft ontwikkeld.
In de documentaire doet hij verslag van zijn belangstelling en de daardoor verworven kennis over de man die de geschiedenis is ingegaan als Lawrence of Arabia en de grootste bekendheid heeft verworven door de over zijn leven gemaakte speelfilm (1962) door David Lean (1908-1991) .

woensdag 20 januari 2010

Lanzmanns SHOAH in twee delen via Arte-televisie

Inmiddels is het alweer een kwart eeuw geleden dat de negen-en-een-half uur durende film Shoah van Claude Lanzmann (*1925) is gereedgekomen, en sedertdien op tal van televisiekanalen, verspreid over vele landen — niet alleen binnen Europa — is uitgezonden. Het werd dan ook wel weer eens tijd dat de film voor een herhaling, op welke niet-commerciële televisiezender dan ook, ook en vooral omdat er sedert de laatste vertoning weer een generatie jongeren bij gekomen is die rijp is voor de inhoud van ShoahZonder enig archiefmateriaal heeft Lanzmann drie honderd vijftig uur aan interviews verzameld met mensen van toen: slachtoffers, getuigen èn daders. Hij zocht ze zelf op en liet ze hun verhaal doen. Daar waar hij dat nodig achtte, bleef hij doorvragen totdat hij antwoorden kreeg.

Arte-televisie zendt die bijna tien uur film — 570 minuten, om precies te zijn —  in twee afleveringen uit. De eerste daarvan is te zien op woensdag 20 januari, tussen 20:15 uur en 00:35 uur in de nacht op donderdag. De film is een Franse productie uit 1985, die in de orginele versie wordt vertoond, maar met Duitse ondertiteling.
Deel 2 wordt op woensdag 27 januari uitgezonden.

vrijdag 15 januari 2010

Vierdelige documentaire serie Empire of the seas

In 1588 heeft de Britse Royal Navy een glanzende overwinning behaald op de beruchte Spaanse Armada. Die gebeurtenis vormde het keerpunt in het verloop van de geschiedenis van het tot op dat moment verarmde Engeland, dat toen langzaam maar zeker veranderde in een zeevarende en daardoor welvarende natie.

Op vrijdag 15 januari zendt BBC Two Television het eerste deel van een vierdelige serie documentares uit onder de overkoepelende titel Empire of he seas, over de rol die de Royal Navy gedurende de afgelopen vier eeuwen heeft gespeeld in de vorming van het (huidige) moderne Groot-Brittannië. De eerste aflevering draagt de titel Heart of oak; deze wordt tussen 22:00 uur en 23:00 uur de ether in gestuurd.

dinsdag 29 december 2009

ZDF-documentaire Troja — Die wahre Geschichte

Schone letteren als leidraad
Aan de hand van de Ilias van de vermeend blinde Griekse dichter Homerus, die van circa 800 tot circa 750 vóór onze jaartelling zou hebben geleefd, wordt, in de heden door het tweede publieke Duitse televisienet uit te zenden documentaire Troja — Die wahre Geschichte —, gezocht naar de historische basis met betrekking tot de feiten omtrent de stad Troja in Klein-Azië, die tien jaar door de Grieken zou zijn belegerd.


Vragen, antwoorden en nieuwe vragen
De vragen die in de ZDF-documentaire worden gesteld, zijn: Hebben de Grieken werkelijk tien jaar ter plekke vóór maar tegelijkertijd tegen Troje gestreden? En hebben de helden, die zo nadrukkelijk worden beschreven en een kleine drie duizend jaar hun reputatie in de geschiedenisbeoeken alsmede in de schone letteren hebben behouden, ook waarachtig bestaan?
In de documentaire, die tussen 22:40 uur en 23:25 uur op het huiskamerbeeldscherm te zien zal zijn, komen eventuele antwoorden aan de orde, die op hun beurt, althans in principe, nieuwe vragen zouden kunnen opwerpen.

woensdag 16 december 2009

Twee afleveringen van The war op Arte-televisie

Nieuwe inzichten
Arte-televisie begint op woensdag 15 december met de uitzending van de Amerikaanse serie The war uit 2006. Het betreft hier een veertien uur durend gebeuren over de manier waarop mensen in de Verenigde Staten de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd. Ken Burns en Lynn Novick in vier verschillende, representatieve Amerikaanse provinciesteden met mensen gesproken en hun verhalen opgetekend. Het gaat daarbij om het wedervaren van personen — en niet van de politiek of bepaalde belangengroepen. Daarmee is een volkomen ander, geheel nieuw beeld ontstaan met tot dusver onbekende elementen.
Woensdag worden er direct twee afleveringen — beide van tweeënvijftig minuten — achtereen uitgezonden. De eerste aflevering is getiteld
Ein notwendiger Krieg; deze begint om 21:00 uur; om 21:50 uur volgt de tweede aflevering: Eine grauenvolle Zeit; de aanvangstijd hiervan is 21:50 uur. De films worden uitgezonden in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9, voorzien van stereofonisch geluid.
Deze afleveringen zullen worden herhaald: de eerste op 20 december, 's nachts om 03:00 uur, en in aansluiting 03:50 uur; de tweede direct in aansluiting om 03:50 uur.
Op 22 december zullen ze nogmaals achtereen worden uitgezonden: om 09:55 uur, respectievelijk 10:45 uur.

zondag 22 november 2009

Documentaire Hannie Schaft op Geschiedenis 24

Deze week is op het Nederlandse, digitale themakanaal Geschiedenis 24 een documentaire uit 1980 te zien van Ineke Hilshorst over de, in haar kader befaamde, verzetsstrijdster Hannie Schaft (1920-1945), die vooral in de letteren bekendheid heeft verworven als protagonist van de roman Het meisje met het rode haar roman uit het verzet 1942-45 uit 1956, geschreven door Theun de Vries (1907-2005). In 1981 heeft regisseur Ben Verbong (*1949) een film naar dat boek gerealiseerd, die niet alleen de ronde door de Nederlandse bisocopen heeft gedaan, maar later ook via de televisie werd uitgezonden.
In de documentaire van Ineke Hilshorst wordt, aan de hand van gesprekken met mensen die Hannie Schaft persoonlijk hebben gekend — en door middel van wat ooggetuigen te vertellen hebben, die kennis hebben van de liquidaties die door het verzet zijn uitgevoerd in Haarlem en Zaandam — een beeld geschetst van haar wezen. De beide zusjes Truus en Freddie Oversteegen zijn twee van deze mensen.
Op 22 januari 2008 is een planetoïde naar Hannie Schaft genoemd.

De documentaire zal worden uitgezonden op:
zondag 22 november, tussen 23:14 uur en 23:54 uur
dinsdag 24 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur
donderdag 26 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur
op vrijdag 27 november, tussen 22:09 uur en 22:52 uur.
Voor eventuele uitzendingen in de nachtelijke uren en overdag tot 16:00 uur, wordt u geadviseerd de programmagegevens op de website van Geschiedenis 24 te raadplegen.
__________
Afbeelding: Foto van Hannie Schaft.

maandag 26 oktober 2009

Twintig jaar geleden is de Berlijnse Muur gevallen

Verstrekkende gevolgen
Hoewel de woorden van Günther Schabowski, lid van het Politbüro in Oost-Berlijn in november 1989 over de vrijheid tot reizen vanuit de DDR op een misverstand berustten, hebben deze ertoe geleid dat het proces van de ontmanteling van de terreurstaat aan de andere zijde van de Berlijnse Muur — die volgens Staatsratsvorsitzender Erich Honecker (1912-1994) over honderd jaar nog overeind zou staan, al had VS-president Ronald Reagan (1911-2004) in 1987 zijn ambtgenoot in het Kremlin, Michail Gorbatsjov nog vanaf de westzijde van de Muur opgeroepen deze neer te halen [1] — in een stroomversnelling is geraakt, en de vrees- en afgrijzen wekkende Muur uit augustus 1961, die symbolisch en praktisch de tweedeling van één voormalige Duitse staat dag en nacht als fait accompli postuleerde, met de grond gelijk werd gemaakt.
Hoewel de euforie aan beide zijden van het Grote Duitse Symbool van Schande niet echt lang aanhield en de oude ressentimenten zo hier en daar weer aardig de kop zijn gaan opsteken, is de officiële eenwording een niet te loochenen — en evenmin terug te draaien — feit geworden.

Herdenkingen alom
Het ligt voor de hand dat zo'n rond getal — twintig jaar — aanleiding vormt voor allerlei bespiegelingen in boek en krant, op radio, televisie en niet te vergeten: multimediaal. Enkele Duitse televisiezenders, alsmede onze eigen 'beeldbuishuis' Nederland 2 besteden de komende dagen ruimschoots aandacht aan het gebeuren van 1989 en de gevolgen daarvan voor de politieke, economische en maatschappelijke constellatie. Bondskanselier Helmut Kohl deed het voorkomen alsof die eenwording uit de portokas zou (kunnen) worden betaald, en — hoe kon het bij die monomaan gestructureerde persoonlijkheid ook anders — alle waarschuwingen en goede raad sloeg hij in de wind. De critici kregen gelijk: het werd een gigantisch 'kostspieliges Unternehmen' en de ware eenwording is nog steeds niet een hecht gegeven: daarvoor zullen nog wel twee of drie generaties nodig zijn.

Maandag WDR
De regionale Duitse televisiezender WDR (Westdeutscher Rundfunk, Köln) presenteert op maandag 26 oktober, 's avonds tussen 23:15 uur en 23:45 uur, een aflevering van de reeks WDR-dok, met daarin een reportage getiteld Wo warst Du als . . . die Berliner Mauer fiel?
Daarin komen mensen aan het woord die vertellen waar ze zich hebben bevonden toen dat Grote Gebeuren zich voltrok en wat ze daarbij toen hebben ondervonden.

Dinsdag ZDF
Het tweede Duitse publieke televisienet ZDF zendt op dinsdag 27 oktober — tussen 20:15 uur en 21:00 uur — een programma onder de titel Der schönste Irrtum der Geschichte, over de spannende uren waarin de praktische beslissing moest vallen over de openstelling van de grensposten in de Berlijnse Muur, in de nacht van 9 op 10 november 1989.
In dat programma komt Michail Gorbatsjov aan het woord met zijn visie, gebaseerd op kennis van binnenuit en de wetenschap welke rol hij daarin nu precies heeft gespeeld.

Dinsdag Nederland 2
In het IKON-programma met vier reportages van Paul Rosenmüller over de ontwikkelingen, gedurende de afgelopen twee decennia, binnen de landen achter het voormalige IJzeren Gordijn, is de beurt op dinsdagavond — tussen 22:50 uur en 23:30 uur — eveneens aan de Val van de Muur die niet alleen de stad Berlijn op strikt onnatuurlijke wijze in tweeën deelde, maar de hele Duitse natie. In zijn programma kijkt Hans-Dietrich Genscher — toen Minister van Buitenlandse Zaken in het Kabinet Kohl — terug op die periode waarin alles gistte en woelde om verandering.
__________

[1] Ten onrechte wordt in een artikel in de VPRO-Gids de naam van VS-president Richard Nixon(1913-1994) in dit verband genoemd, maar die had toen werkelijk niets meer te melden.
____________
Afbeeldingen
1. DDR-Staatsratsvorsitzender Eric Honecker.
2. Voormalig Bondskanselier Helmut Kohl.
3. Voormalig SU-president Michail Gorbatsjov.
4. Voormalig BRD-Minister van Buitenlandse Zaken Hans-Dietrich Genscher in 2007.

vrijdag 18 september 2009

Stalins Jeugdjaren thans in een voordelige editie

Heden verschijnt bij Nieuw Amsterdam Uitgevers in onze hoofdstad een zogeheten goedkope editie (voor de somma van € 19,95) van het intussen in hoog aanzien staande boek Stalins Jeugdjaren — Van Rebel tot Rode Tsaar, dat in de vaart der lezersscharen en die der historici is opgeklommen tot de status van standaardwerk. In een boeiende stijl en zonder onnodige uitweidingen heeft Simon Sebag Montefiore een uiterst lezenswaardige deelbiografie over één van de relatief weinige, doch tegelijkertijd al te talrijke, geestelijke gedrochten die massamoordenaars en oorlogsmisdadigers waren en welke in die hoedanigheden het (on)gezicht van de twintigste eeuw op duivelse wijze mede hebben bepaald.
Over de fraai gebonden editie, die bij dezelfde uitgeverij is verschenen, hebben we op deze site nader bericht in een uitgebreide bijdrage van zondag 20 januari 2008, alsmede in een artikel dat we hebben gepubliceerd op maandag 4 augustus 2008.

woensdag 2 september 2009

ARTE Thema-avond over topcrimineel Mao Zedong

Twee van de vier delen
De Frans-Duitse culturele zender ARTE presenteert op de avond van woensdag 2 september een thema-avond over Mao Zedong door het uitzenden van de beide eerste delen van de vierdelige documentaire Mao, a Chinese tale. Op woensdag 9 september volgende de delen drie en vier, net als heden, vanaf 21:00 uur tot 23:00 uur. Eerder werd deze serie uitgezonden door de Nederlandse zendgemachtigde VPRO. Voor al degenen, die toen niet in staat zijn geweest de vier delen (of zelfs geen enkele aflevering) te zien, wordt nu de kans via een buitenlandse cultuurzender alsnog gegeven. Zie voor informatie ons artikel van woensdag 17 juni op dit weblog.

woensdag 19 augustus 2009

Arte-documentaires over Sovjet-Rusland achtereen

De ineenstorting van het Sovjet-rijk
Op woensdag 19 augustus kunt u via de Duits-Franse cultuurzender Arte kijken naar twee achtereenvolgende, min of meer op elkaar betrekking hebbende, documentaires in verband met het Sovjet-rijk.
Om 21:00 uur begint de uitzending van de film Der sowjetische Kollaps. Het is een 58 minuten durende, Japanse documentaire uit 2006, gerealiseerd door Itaru Hasegawa.
In die rolprent wordt teruggekeken op de tweedeling die in de wereld, grof geschat, heeft gegolden: zij daar en wij hier. Zij waren — vanuit het zogeheten Westen bekeken — de sovjets, althans allereerst de machthebbers binnen het rijk achter het IJzeren Gordijn, wij waren de positief ingestelde westerlingen, van Europa tot en met de verre Verenigde Staten. Die tweedeling bleef uiteraard gelden toen de monsterlijke onwezens in het Witte Huis alles aan elkaar manipuleerden om toch vooral hun economische belangen te kunnen blijven verdedigen door een oorlog in Vietnam aan te wakkeren en vooral in stand te houden. Daartegen hielpen ook cartoons in de Pravda — die zelfs door regionale kranten van Nederland werden overgenomen — niets. Hoewel na het verscheiden van één van de gruwelijkste beestmonsters uit de 20ste eeuw — Josef Vissarionovitsj Dzoegasjvili, onder meer bijgenaamd Stalin (1878-1953) — eenmaal de onvoorstelbaar boosaardige geest had gegeven, en er daarna enige dooi leek te komen, was die veel te kort van duur om iets meer dan marginaals aan deze zijde van de tweedeling te bewerkstelligen.
De gebeurtenissen rond 20 augustus 1991 hebben de ondergang van het Sovjet-rijk versneld.
De doumentaire, die een bijdrage is van Arte France, en die op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden, staat voor herhaling gepland op dinsdag 25 augustus, vanaf 09:55 uur in de ochtend.

Chroesjtsjov onthult
Onder meer daarover gaat de documentaire Abrechnung mit Stalin, die vanaf 22:00 uur zal worden uitgezonden, en die als belangrijkste thema de Geheime Rede heeft, welke door Nikita Chroesjtsjov in 1956 werd gehouden over de misdaden die door Stalin waren begaan. Wat voor een onvoorstelbaar monster die man was, is al in aanzet te vinden in de biografie over diens jeugdjaren, geschreven door Simon Sebag Montefiori. Dat boek is op dit web uitgebreid besproken in een artikel dat op 20 januari 2008, en later nog eens in augustus van datzelfde jaar, zij het in een iets andere context. Hoezeer de apparatsjiks ook onder die Supergestoorde hebben geleden, hun aantal valt bijna in het niet als we kijken naar de miljoenen slachtoffers die deze dictator onder de gewone mensen van alledag heeft gemaakt, onder beschuldigingen van onder meer ondermijning van de staat, spionage, en wat niet al; daarmee dood en verderf zaaiend in een mate die Hitler blijkt te hebben overtroffen. Dat valt onder meer te lezen in een hele turf van Orlando Figes, die eveneens in deze kolom is besproken, maar weer later dan de beide andere standaardwerken, en wel op 24 oktober 2008.
Deze Duitse film met een lengte van 52 minuten werd gemaakt in 2005 door Daniel Ast en Jürgen Ast, in opdracht van Radio Berlin Brandenburg. Ook deze rolprent zal worden herhaald, en wel opnieuw aansluitend op de bovengenoemde docu, derhalve op dinsdag 25 augustus, vanaf 10:55 uur.

zaterdag 1 augustus 2009

Arte-documentaire over het Egyptische Dodenboek


Arte-televisie presenteert op zaterdag 1 augustus, tussen 21:00 uur en 22:20 uur, met een documentaire over het inmiddels bijna vier duizend jaar oude Egyptische Dodenboek. Daarbij gaat het om een document dat — met een leeftijd van ongeveer 3800 jaar — geldt als een der oudste overgeleverde geschriften van de mensheid. Het is op papyrus gezet door de schrijver Ani, met de bedoeling, de bewoners van het oude Egypte, en met name die in het Nijldal, hun angst voor de dood ietwat te relativeren. Zo'n verzameling documenten werd zeer dikwijls aan overleden welgestelden in hun graf mee te geven, aangezien deze werden geacht de dode in bescherming te nemen tegen allerlei in het hiernamaals dreigende gevaren: als de overledene gebruik maakte van de spreuken die in de documenten waren opgenomen, zou deze in staat zijn allerlei gedaanten aan te nemen van vooral machtige wezens, die met het juiste wachtwooord zelfs over de mogelijkheid de beschikking zouden krijgen de poorten van de Onderwereld te openen.
De Britse archeoloog Ernest Alfred Thompson Wallis-Budge (1857-1934) heeft in 1887 een exemplaar van de Ani-Papyrus meegenomen naar zijn geboorteland en sedertdien behoort het tot een der kostbaarste schatten van het British Museum. Dat zulks niet van een leien dakje is gegaan, ligt voor de hand: het gaat hier immers om een der oudste religieuze documenten van de Egyptische geschiedens dat Wallis-Budge in het Dal der Koningen had gevonden. De ambtenaren in dat land hebben dan ook een bittere strijd met de archeoloog gevoerd, en hij heeft het document onder zeer avontuurlijke omstandigheden Egypte uit weten te krijgen.
Dat en nog veel meer kunt u te weten komen als u de moeite neemt te kijken naar deze drie en tachtig minuten durende Amerikaanse documentaire uit 2006, gerealiseerd door Jeff Schiro en Petra Haffter. Die film in HD-kwaliteit met stereofonisch geluid, op een beeldformaat van 16:9, zal nog twee keer worden herhaald: eerst op zondag 2 augustus vanf 14:00 uur ín de middag, en dan nog eens op 12 augustus om 09:55 uur in de ochtend.
____________
Afbeeldingen
1
. Een groot gedeelte van de afbeelding op de voorzijde van het stofomslag van een moderne editie van Het Egyptische Dodenboek, waarin volgens de uitgever voor het eerst alle vignetten afgedrukt (in kleuren), zoals die voorkomen in de Papyri van Ani en van Hoenefer en Anhai.

2. Ernest Alfred Thompson Wallis-Budge, een Engelse archeoloog, filoloog, orientalist, Egyptoloog, werkzaam voor het British Museum, publiceerde een grote hoeveelheid werken op zijn vakgebieden. Hie ziet u hem rond 1900 in zijn kantoor in het British Museum.

donderdag 16 juli 2009

Versailles, oftewel de droom van een Koning

Gedramatiseerde documentaire
BBC Two Television presenteert op zaterdag 18 juli, 's avonds tussen 21:15 uur en 22:15 uur, de gedramatiseerde documentaire van Paul Burgess Versailles, ou le rêve d'un roi, waarin het leven zal worden belicht van de Zonnekoning, oftwel Lodewijk XIV, en de bouw van het paleis te Versailles. De man, die door zijn omgeving schijnbaar op handen werd gedragen en vereerd, en die half Europa heeft veroverd, was bij zijn komst op aarde een geschenk uit de hemel. Zo luidt ook de titel van het eerste hoofdstuk van het eerste van vier onderdelen — die de benamingen van de jaargetijden hebben meegekregen — in de biografie (2006) van Antonia Fraser. De ondertitel — Leven en Liefdes van de Zonnekoning — past geheel bij de persoon die in zijn latere positie van koning het middelpunt werd van meer dan gebruikelijke belangstelling, zelfs voor een protagonist van dat kaliber: koning van een machtige natie. Dat er dan een wisselwerking ontstaat tussen het verlangen om te worden vereerd — aanbeden als een farao — van de persoon(lijkheid) die zo nadrukkelijk centraal staat enerzijds, en aan de andere kant de hofhouding met lieden die niets liever doen dan intrigeren — waar Loewietje zelf ook bepaald niet vies van was — en al vooruit lopen op wensen die wellicht helemaal niet zullen opduiken, gaat de sfeer om de protagonist een eigen leven leiden en raakt steeds opnieuw uitvergroot met het resultaat dat de geschiedenis ons in Louis XIV heeft getoond.

Vrouwen
Wie zal het verbazen dat er voldoende vrouwen bereid waren zich onvoorwaardelijk — in waarheid of slechts schijnbaar — over te geven aan de Man met zoveel Macht, en dat ook in die context rivaliteiten en zeer weloverwogen zetten werden gedaan. De laatste van Louis' talrijke minnaressen was de bruid van zijn kleinzoon, Adélaïde van Savoye, en die dame wist wat ze deed en wat ze wilde en zij besefte welke invloed er van zo'n positie — maitresse van de monarch — kon uitgaan, en zij heeft dan ook de uitspraak gedaan die inhield dat onder een koning een land eigenlijk wordt geregeerd door vrouwen.
Leven en liefhebben van de flamboyante monarch komt in beelden tot leven in het bewuste documentaire drama dat de BBC presenteert; de gedramatiseerde scènes zijn opgenomen in diverse vertrekken van het paleis te Versailles, dat wellicht toch de grootste liefde in het leven van Lodewijk XIV is geweest. In ieder geval is het resultaat van zijn wensen en verlangens dienaangaande tot op de huidige dag overeind gebleven.


In de biografie van Antonia Fraser hoef je alleen maar het register op te slaan om vast te stellen welk belang Versailles binnen het kader heeft: twintig verschillende thema's worden daarin opgesomd, en uit de verwijzingen naar de inhoud blijkt alleen al welke importantie bepaalde onderdelen van dat pronkslot hebben (gehad), aangezien er naar meerdere bladzijden wordt verwezen.
De schoonzuster van Lodewijk XIV, Liselotte van Orléans, wordt op de achterzijde van het boek geciteerd met haar gedachte dat later — en dat is onder meer thans — de geschiedenis over het Hof van Versailles "beter en onderhoudender" zouden (kunnen) "zijn dan welke roman ook". Dat ze aan die opvatting toevoegde dat menigeen wel eens zou kunnen denken dat het daarbij om sprookjes ging, is helemaal niet verwonderlijk: de pracht en praal van Versailles is immers niet zelden omschreven als "een sprookje".
Antonia Fraser heeft aan de verwachting van de Hoogwelgeboren Vrouwe Liselotte voldaan en een amusant alsmede — wat nog veel belangrijker is: inzicht verschaffend — boek over al die aspecten in het leven van de Zonnekoning — macht, vrouwen, hof, de katholieke kerk en Versailles — geschreven, dat inmiddels ook in een leesbare Nederlandse vertaling is verschenen.
Na het zien van de film is het voor sommigen niet al te gemakkelijk nog eigen beelden te vormen, zoals tijdens het lezen. Toch is dat de moeite van het proberen waard. Eigen beelden van situaties zijn niet eerst voorgekauwd door anderen, waarmee overigens niets ten nadele van het docudrama op BBC Two gezegd wil zijn. Maar lezen in een boek dat goed geschreven is, kan de eigen fantasie op een uitstekende manier prikkelen.

Antonia Fraser: LODEWIJK XIV — Leven en Liefdes van de Zonnekoning. Een biografie.
Vertaald door Pieter van der Veen en Chiel van Soelen.
Paperback 416 pag. met 2 x 16 pag. kleurenillustraties. Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam. ISBN 978-90-468-0254-0.
____________
Afbeeldingen
1. Louis XIV in de gedramatiseerde documentaire van de BBC. (Foto: BBC Television.)
2. Schrijfster Antonia Fraser met mooie kat.
3. Scène in één der vertrekken van (het echte) Versailles uit het BBC-docudrama. (Foto: BBC Television.)
4. Voorzijde van de biografie uit 2006 over Lodewijk XIV, door Antionia Fraser.

maandag 13 juli 2009

Diverse televisiedocumentaires deze week — Zwe(r)ven in het heelal (2)

"Ze zijn nooit teruggekomen"
Met het thema Zwe(r)ven in het heelal worden de kijkers van diverse televisiestations deze week rijkelijk bediend en dat heeft weer met het vieren van een gebeurtenis te maken naar aanleiding van een rond aantal aan jaren dat een mijlpaal in de geschiedenis van de ruimtevaart is bereikt: de Apollo-maanlanding in juli 1969.
In de documentairereeks Die Story biedt de Westdeutsche Rundfunk op maandag 13 juli — tussen 22:00 uur en 22;45 uur — de aflevering Sie kamen niemals zurück — Wie der Mond das Leben der Astronauten veränderte. De verleiding is niet gering om naar aanleiding van het in die titels alleen al gesuggereerde te spreken van een soort van maanziekte.
In de film komen de vijf astronauten aan het woord die van de groep maanlanders van toen, nu nog in leven zijn, en zij vertellen hoe die onderneming hun leven heeft veranderd. Dat was — het zij geoorloofd dat even terzijde op te merken — te voorzien. Er spelen zoveel invloeden een min of meer grote rol, welke men zelf niet meer in de hand kan houden als men zich eenmaal aan zulk een onderneming heeft 'overgegeven'.


Wij allen, die wilden zien of het werkelijk zou gebeuren, waren in die bewuste nacht — in Midden-europa was dat 21 juli 1969 om kwart voor vier — aan de beeldbuis gekluisterd en we waren al helemaal gefascineerd toen het tijdschrift Life binnen enkele dagen met een speciale editie op de markt kwam. Later kregen we vaak te horen dat we ons hebben laten foppen en dat het allemaal filmwerk in studio's betrof. Nog weer later vernamen we dat er wel een dergelijk plan heeft bestaan voor het geval het mis mocht gaan en men kon doen alsof. Tja, wie was er toen nog maar president van de Verenigde Staten? Jawel, de maffiose oorlogsmisdadiger Richard Milhous Nixon, die al zoveel wandaden had gepleegd in zijn leven dat hij eigenlijk alleen maar dood wakker had mogen worden. Misdaad loont; dat hebben tal van menselijk al te diep gezonkenen op dergelijke posten reeds getoond, en helaas niet alleen maar in de VS.
__________
Afbeelding: Apollo 1-astronauten bij hun terugkeer; opgewacht door het hoofd van de toenmalige maffiose VS-adminstratie in het Witte Huis, de oorlogsmisdadiger Richard Milhous Nixon (1913-1994).

zondag 12 juli 2009

ZDF-Documentaire over de mythe rond Hannibal

Kennen we de werkelijkheid wel?
Het geschiedenisprogramma van de tweede publieke Duitse tv-zender presenteert op zondag 12 juli, 's avonds tussen 23:25 uur en de nacht op maandag 13 juli 00:10 uur, een documentaire die de titel draagt Hannibal — Mythos und Wahrheit. Daarin wordt de kijker vertrouwd gemaakt met de vraag, en eventuele antwoorden daarop, in hoeverre het verhaal over de Romeinse veldheer Hannibal op werkelijkheid berust. Vanwege het verhaal dat hij in de derde eeuw (ca. 260) vóór onze jaartelling met krijgsolifanten over de Alpen zou zijn getrokken, heeft de man het tot in onze tijd volgehouden een begrip te zijn. Voor sommige gymnasiasten zou de uitdrukking Hannibal ante portas dan ook vertrouwd kunnen zijn. En als ze die tijdens de behandeling van Latijnse uitdrukkingen in het kader van hun opleiding toch niet zijn tegengekomen, dan zouden ze die woorden in ieder geval letterlijk moeten kunnen begrijpen, en je mag hopen dat dat dan ook nog zal gelden voor de verdere strekking ervan.


Yankengif overmeestert ZDF
Met een dwaze, niet-Duitse titel als ZDF-History biedt een öffentlich-rechtliche instantie alweer een hysterische veryanking van de eigen taal, op basis van een uiterst dubieuze preoccupatie. En mocht het erom gaan dat men hoopt op een (veel) betere verkoopbaarheid aan buitenlandse zendgemachtigden, dan houdt men die extra titels maar open voor gebruik door die buitenlanders en niet binnen het eigen Duitse taalgebied. Stupide, dat is èn blijft het. Een knieval voor de onderliggende vooropgezette gedachte dat vereenvoudiging ten faveure hetzelfde is als verkrachting ten detrimente van de eigen taal en cultuur.
__________
Afbeelding: Illustratie die de tocht over de Alpen van Hannibal en zijn olifanten moet voorstellen. (Illustratie ZDF.)

zaterdag 11 juli 2009

Robespiere en de Franse Revolutie op BBC Two-tv

Twijfelachtige figuren
Een niet al te ontwikkeld personage zei mij zo'n veertig jaar geleden eens vol overtuiging dat ik leek op iemand, die in de geschiedenis van Frankrijk een belangrijke rol had gespeeld. "Ik bedoel de tijd van Robert en Piet," voegde ze er ter verklaring aan toe. "Toen was er ook nog een vrouw bij die een rol speelde, of misschien wel meer dan één: Marie en Anti-Jonet. Kan dat?"
Elke goede verstaander heeft maar een half woord nodig, en de aanwezige toehoorders begrepen allen direct dat de persoon in kwestie Robespierre en Marie Antoinette bedoelde. Nou leek ik toen volstrekt niet op Maximilien François Marie Isidore de Robespierre (1758-1794), en nu al helemaal niet, aangezien de man reeds jong het ondermaanse definitief heeft verlaten.
Volgens de informatie die de VPRO-Gids verstrekt, zou deze man in 1794 aan de wieg hebben gestaan van de gedachte dat politiek geweld is toegestaan mits dat leidt tot een deugdzame staat. Nou moet de man, die zo belangrijk was voor de periode der Franse Revolutie, welke in 1789 losbarstte en nog ieder jaar in Frankrijk wordt herdacht op Quatorze Juillet (14 juli), eerder die overtuiging zijn toegedaan. 1794 was zijn sterfjaar.
Het nare van de algemeenheid van zo'n stelling, en soortgelijke, is dat niet wordt gedefinieerd wat er onder een deugdzame staat wordt verstaan. Uit de mond van de foute figuren ontstaan na politiek geweld staten die worden geleid door figuren als Hitler, Stalin, Amin, Mugabe, Nixon en Bush, of Poetin. En al die (oorlogs)misdadigers hebben zich ooit voorgesteld dat ze iets goeds aan de wereld wilden nalaten. De vraag of zulk een gedachte op zich niet reeds te zwaarwegend was om door het benevelde brein van de waanzinnigen die hierboven zijn opgesomd, binnen het juiste kader te worden geplaatst, kan men met een gerust hart van een negatieve reactie voorzien.

BBC-documentaire
Op zaterdag 11 juli zendt BBC Two Television tussen 21:00 uur en 22:30 uur onze tijd een documenaire uit onder de titel Terror! Robespierre and the French Revolution.
Kennelijk verslapt de aandacht voor deze periode in de geschiedenis van West-Europa vooralsnog niet — in ieder geval niet helemaal en blijft deze schrijvers van belletrie en vooral historici inspireren tot steeds nieuwe literatuur, ook als deze in het geheel niets toevoegt aan het reeds bekende. Zulke gebeurtenissen spreken nu eenmaal heel erg tot de verbeelding van heel veel historisch geïnteresseerde lezers en kijkes, en datzelfde geldt voor meer recente revoluties, of die nu die aan het begin van de twintigste eeuw in Rusland (1905, respectievelijk 1917) zich hebben voltrokken dan wel later, ver buiten Europa, met namen als Ernesto Che Guevara en tal van mindere goden, die wel iets hebben bewerkstelligd.
In de opruiming heb ik nog zeer recentelijk twee verschillende Franse boeken over de revolutie van 1789 e.v. gekocht, beide ongelezen exemplaren, elk voor de prijs van 50 eurocents.
____________
Afbeeldingen
1. Maximilein Robespierre. Omstreeks 1790 geschilderd door een onbekende meester. Het portret hangt in het Musée Carnavalet te Parijs.
2. Voorzijde van de paperbackeditie van 1988 van Pierre Gaxotte's standaardwerk uit 1975.

woensdag 8 juli 2009

Kelten en de Engelse cultuur in de Middeleeuwen

De Romeinen en hun invloeden
De val van het Romeinse Rijk heeft in Engeland — waar die Romeinen van verre waren gekomen en hun invloed geldend hadden weten te maken — een ongelooflijke chaos tot gevolg gehad, mede doordat het land ten prooi is gevallen aan Anglo-Saksische groeperingen die zijn binnengevallen. In Ierland daarentegen had het christendom zich aardig weten te vestigen en voor een basis van leven en cultuur had gezorgd, welke zich — parallel aan de woelingen in Engeland — steeds verder ontwikkelde.
In de reeks documentaires How the Celts saved Britain — waarvan Dan Snow er op donderdag 9 juli tussen 20:00 uur en 21:00 uur onze tijd via de televisiezender BBC Two weer een zal presenteren — wordt aangetoond dat het juist de Ieren zijn geweest die de Engelse cultuur tijdens de Middeleeuwen van een wisse ondergang hebben gered.
__________
Foto: BBC-presentator Dan Snow.