Drie avonden voorgelezen uit Die Waffen nieder

Bertha von Suttner
(1843-1914). Foto
genomen in 1906.

In de programmareeks Am Abend vorgelesen dat gewoonlijk elke werkdag 's avonds tussen 22:05 uur en 22:35 uur door de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt uitgezonden, kunnen geïnteresseerden drie avonden achtereen luisteren naar een inmiddels historische opname waarin Marianne Kehlau (1925-2002), die niet alleen als toneelspeelster op de planken stond, maar tevens werkzaam was als hoorspel-actrice en als stem voor nasynchronisatie van films ─ een weerzinwekkend-heilloos gebeuren dat de debilisering in ernstige mate in de hand werkt ─, die zal voorlezen uit het boek Die Waffen nieder, een pacifistische document van de in 1843 te Praag geboren Bertha Sophie Felicitas, barones von Suttner, afstammeling uit een Boheemse adellijke familie, die zich relatief snel tot het gedachtegoed van het pacifisme voelde aangetrokken. Ze vervulde talrijke functies in het openbare leven. Onder meer was ze enige tijd secretaresse van Alfred Nobel (1833-1896), die haar zeer bewonderde.
In 1905 werd voor de vijfde keer de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt, en voor de eerste keer aan een vrouw: Bertha von Suttner viel die eer te beurt.

In 1899 heeft deze haar levensgeschiedenis op schrift gesteld als Die Waffen nieder, een boek dat in het daarop volgende jaar in Dresden is verschenen bij E. Pierson's Verlag (Inhaber Richard Liecke, königlich-kaiserlicher Verlagsbuchhändler). Dit geschrift bereikte hoge oplagen, mede in vertalingen.
Op maandag 31 oktober, dinsdag 1 november en woensdag 2 november kunt u, steeds een half uur luisteren naar delen uit genoemd boek.

Op deze dag in 1938 was The War of the worlds

Orson Welles in 1937.

Gefopt!
Op 30 oktober 1938 werd op één van de radiozenders in het toenmalige Amerika het hoorspel The war of the worlds, naar het gelijknamige boek uit 1898 van de Britse auteur Herbert George Wells (1866-1946) uitgezonden door acteur (en nog zo veel meer) Orson Welles (1915-1985) , als een soort begeleidend verschijnsel bij het fenomeen Halloween.
Wat daarvan het gevolg was, kunt u lezen in een artikel van zaterdag 26 juli 2008,over de speelfilm met die titel, van Steven Spielberg, op onze zustersite Tempel der letteren.

Eeuwenoude, Groninger tegels met poesen

Op de website van Groninganus kunt u van alles en nog wat vinden: uit een ver verleden tot dingen van gisteren: een foto van een zonsondergang of van een uithangteken uit de dagen van weleer, en dat alles wordt door één man onderhouden: Groninganus, wiens burgerlijke naam wij voor een iegelijk angstvallig geheim houden.
De hierboven afgebeelde tegel kent een verhaal dat genoemde Groninganus op zijn site vertelt in een bijdrage van 21 oktober. Hij stelt u daarin nog een tweede tegel voor en doet de oproep de verschillen te zoeken. Om dat te kunnen doen, dient u wel de site zelf te bezoeken, want daar staan de beide tegels in het artikel afgebeeld. Eén van de reacties op deze oproep luidde dat de auteur er beter aan zou hebben gedaan de overeenkomsten te (laten) zoeken. Het zij zo: elk z'n meug.

Geboortedag, in 1632: Anthonie van Leeuwenhoek

Anthonie van Leeuwenhoek, omstreeks 1680; 
olieverf op doek, op het formaat 45 x 47,5 cm; 
geschilderd door Jan Verkoje (1650-1693).

Een van de grootste Nederlanders die heeft geleefd, is zonder twijfel de zakenman/wetenschapper Anthonie van Leeuwenhoek, die op deze dag, 24 oktober in 1632 werd geboren en goed negentig jaar is geworden. De man heeft zoveel gedaan voor de ontwikkeling van de wetenschap, en met name de microbiologie ─ die veel invloed heeft gehad op de verdere uitbouw van de kennis van het menselijk lichaam en zijn ziekten en de strijd tegen die ziekten binnen diverse disciplines van de geneeskunde.
Iets meer over deze wetenschapper en een afbeelding van zijn microscopen kunt u vinden op onze zustersite Tempel der Wetenschappen in een bijdrage van heden.
Naast de genoemde kwalificaties moeten we volledigheidshalve ook nog wijzen op het feit dat de man ook optrad als landmeter, glasblazer en wijnroeier.

Vandaag in 1833 werd Alfred Nobel geboren

Alfred Nobel.

Heden is het honderd en achtenzeventig jaar geleden dat Alfred Bernhard Nobel werd geboren, de latere chemicus en fabrikant, die één en ander aan uitvindingen op zijn naam heeft staan, waarvan de bekendste dynamiet is (1867) dat hij zelf ging fabriceren, en dat hem de bijnaam Lord dynamite opleverde. Als gevolg van de internationale toepassing ervan en de dubieuze reputatie die deze springstof al snel heeft gekregen, is min of meer ondergesneeuwd dat de man ook nog andere explosieven heeft uitgevonden. Een biografie over deze geleerde kreeg de passende titel Alfred Nobel ─ onrust om dynamiet. Hij overleed in 1896.
De laatste weken komen we zijn naam steeds weer tegen in verband met de uitreiking van de naar hem genoemde prijzen.
Vrijwel niemand is zich bewust van het feit dat de man ook nog toneelschrijver was. Van zijn hand is het drama Nemesis verschenen, over Beatrice Cenci, deels geïnspireerd op het stuk The Cenci uit 1819 van Percy Bysshe Shelley (1792-1822).
Het stuk, dat werd gedrukt toen Nobel reeds op zijn sterfbed lag gold als dermate scha(n)delijk dat het onmiddellijk na zijn overlijden werd vernietigd. Pas in onze eeuw, acht jaar geleden, verscheen er weer een uitgave, deze keer tweetalig: Zweeds-Esperanto.

Een datum vol uiteenlopende gebeurtenissen

Als we het over 20 oktober hebben en ons afvragen of die dag in de geschiedenis van grote betekenis is geweest en daar enige aandacht aan besteden, kunnen we al snel tot de conclusie komen dat er heel wat gebeurd is in de loop der tijden, dat we met die datum in verband kunnen brengen.

Acteur Bela Lugosi.

Op 20 oktober in 1818 hebben Britten en Amerikanen gemeenschappelijk het besluit genomen dat de 43ste breedtegraad de grens tussen Canada en de Verenigde Staten zal vormen. Vier jaar later is de eerste editie van de Britse krant The Sunday Times verschenen. En zestig jaar nadien werd de later als acteur internationaal vermaardheid verwervende Bela Lugosi (1882-1956) geboren.
Daar kan de meest actuele, en voor heel wat miljoenen mensen verheugende historische gebeurtenis op deze dag zelf, in 2011 (dat rijmt!) worden toegevoegd: de dood van de Lybische krankzinnige dictator Moeammar Khaddafi (geboren in 1942).

Zes eeuwen geleden stierf piraat Klaus Störtebeker

Standbeeld van Hansjörg
Wagner voor de Duitse 
piraat Klaus Störtebeker,
in de huidige Hafen City 
te Hamburg, op de ver-
moedelijke plek van de 
executie.

De beruchte Duitse zeerover Klaus Störtebeker ─ geboren omstreeks 1360 ─ wiens naam op diverse manieren kan worden gespeld en dat is niet alleen met zijn voornaam het geval, is volgens diverse bronnen op 20 oktober 1401 overleden als gevolg van een executie.
Het programma ZeitZeichen ─ Stichtag heute van de Duitse regionale radiozender WDR3 wijdt op donderdag 20 oktober, zeshonderdtien jaar na dato, enige aandacht aan deze, niet zelden als held beschouwde, man en zijn overlijden. Hij is, en blijft ook nog wel even, een onvergeten figuur uit de, vooral Duitse, geschiedenis.
__________
WDR 3, donderdag 20 oktober, 17:45 uur-18:00 uur.

In 1872 werd de Holtermann-goudklomp gevonden

Het is vandaag exact honderdnegenendertig jaar geleden dat in het Australische Nieuw-Zuid Wales een goudklomp werd gevonden die tot op heden als de grootste vondst aan goud wordt beschouwd, aangezien deze 82 kilo puur goud bevatte. De vondst draagt de naam Holtermann-goudklomp.

Een uiterst gevaarlijke confrontatie, oktober 1961

Een goede week na heden, op 27 oktober, is het exact een halve eeuw geleden, en daarmee geschiedenis, dat er een zeer gevaarlijke, en zich op het randje van een explosie bewegende, confrontatie heeft voorgedaan tussen Amerikanen en Russen ─ beide partijen uitgerust met tanks ─ bij Checkpoint Charlie, de grensovergang in de befaamde, respectievelijk beruchte, Berlijnse Muur, waarvan de bouw in augustus van dat jaar was begonnen. Hoewel de spanning in Berlijn te snijden was, hebben relatief weinig mensen elders begrepen dat men zich op de rand van een nieuwe oorlog bevond. Koelbloedigheid van de diplomaten in kwestie heeft zo'n uitbarsting kunnen verhinderen.
Het Duitse televisienet ARD/Das Erste zendt op maandag 17 oktober, tussen 22:45 uur en 23:30 uur, een documentaire uit over deze gebeurtenis onder de titel Sekunden vor einem neuen Krieg.
Van Frederick Kempe is dezer dagen een boek over die gebeurtenis verschenen. Dat zullen we in deze kolom nader bespreken.

Organisatie B'nai B'rith deze dag in 1843 opgericht

Grafisch fraai vormgegeven Bewijs van Lidmaatschap van de
op 13 oktober 1843 opgerichte Joodse organisatie B'nai B'rith.

Op deze dag in het jaar 1843 werd de Joodse organisatie B'nai B'rith (Sons of the Covenant) door Henry Jones en elf anderen opgericht, Aanvankelijk was de doelstelling een van pure liefdadigheid, maar in de twintigste eeuw, te beginnen in 1913 streed de organisatie met haar leden eveneens actief tegen antisemitisme. Heden ten dage telt de nog bestaande instelling bijna honderdduizend leden die wereldwijd opereren, in ieder geval verspreid over vijftig naties.

Vandaag in 1901 kreeg The White House zijn naam

Presidentiële residentie te Washington; sedert 12 oktober 1901 officieel: The White House.

Vandaag is het exact honderdtien jaar geleden dat de toenmalige Amerikaanse president, Theodore Roosevelt (1858-1919) ─ de 26ste (1901-1909) ─ de presidentiële residentie in Washington de benaming The White House heeft gegeven.
Juist vandaag werd na het NOS Journaal van 18:00 uur in het direct daarop aansluitende actualiteitenprogramma een filmpje uit 1934 vertoond waarin Roosevelt zich keerde tegen de graaicultuur in het toenmalige kapitalisme. Aanleiding was de associatie met de sterk en snel groeiende beweging Occupy Wall Street bestaande uit mensen, wereldwijd, die het meer dan zat zijn dat vrijwel alle politici, overal ter wereld uitsluitend het eigenbelang voor ogen hebben.

Theodore Roosevelt.
Offcieel portret.

Mocht aanstaande zaterdag blijken dat er eveneens in Nederland, met steeds meer rijken en tegelijkertijd steeds meer armen ─ ook als gevolg van de meer dan schrijnende incompetentie van al die extreem egoïstische, en tegelijkertijd ziekelijk egocentrische ─ want niet anders dan op de eigen parochie gerichte ─ politici, dan moest de leuze in ons land wellicht primair het geuzenmotto Bezet Binnenhof krijgen, want daar is de slechtste categorie in de soort van zoogdieren op twee benen in ons land het sterkst vertegenwoordigd.

Documentaire over het Spookschip van de Oostzee

Arte-televisie heeft in de avondprogrammering van zaterdag 8 oktober, tussen 21:05 uur en 22:00 uur, de documentaire Das Geisterschiff der Ostsee opgenomen, over een scheepswrak dat zich inmiddels zo'n  vierhonderd jaar op de bodem van de Oostzee bevindt.
Met behulp van de meest geavanceerde technologie wordt het wrak onderzocht, met als doel, meer te weten te komen over de toenmalige Oostzeehandel.

Kaiserin Augusta werd 30 september 1811 geboren

Het op, deze site vaker aangehaalde, radioprogramma ZeitZeichen: Stichtag heute van de regionale Duitse zender WDR3 besteedt op vrijdag 30 september ─ op het gebruikelijke tijdstip van 17:45 uur en 18:00 uur ─ aandacht aan de geboorte, dan exact twee eeuwen geleden ─ op 30 september 1811 ─ van de Duitse keizerin Augusta von Sachsen Weimar. Zij was de tweede dochter van groothertog Carl Friedrich van Sachsen-Weimar-Eisenach (1783-1853) en van grootvorstin Maria Pavlovna Romanova (1786-1859), die een zuster was van Tsaar Aleksandr I van Rusland. 

26 september 1885 werd Hanso Schotanus geboren

Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda werd op deze dag in 1885 in het Friese Weidum geboren. Deze  geldt als pionier van de Nederlandse radio met betrekking tot uitzendingen voor algemeen luister-gebruik. Dat deed hij vanuit zijn woning in de Haagse Beukstraat. Zijn eigen bedrijfje NRI was de leverancier van de diverse apparatuur die benodigd was voor de studio en voor het kunnen realiseren van een radio-uitzending.
De roepletters van zijn zender waren PCGG. Vanaf 6 november 1919 verzorgde hij met enige regelmaat uitzendingen, en dat heeft hij tot in de herfstmaand van 1924 volgehouden. Geldgebrek was er de oorzaak van dat hij zijn werk moest staken.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de man met deze lange naam verzetswerk gedaan. In november 1944 werd hij doodgeschoten door de Duitsers.

Arte-televisie: Vergeten oorlog ─ Marokko 1921

Riffijns dorp bij Al Hoceima.

Arte-televisie vertoont op woensdag 21 september, tussen 22:00 uur en 22:50 uur, de historische documentaire over een vergeten conflict in Marokko, bijna een eeuw geleden: de Rifoorlog. Deze kwestie duurde vijf jaar ─ van 1921 tot in 1926 ─ en was in feite een onafhankelijkheidsstrijd van de bewoners van het Marokkaanse Rifgebergte tegen de machthebbers van de staten Spanje en Frankrijk.
De bewoners van het Rifgebergte worden Riffijnen genoemd.
De film ─ een bijdrage van Arte France in de vorm van een Franse documentaire uit 2010 van Daniel Cling, uit te zenden op het beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op dinsdag 26 september, vanaf 10:05 uur in de ochtend, en nog eens op zondag 1 oktober in de middag vanaf 16:55 uur.

Reportageserie over historie der homoseksualiteit

In het programma Sunday feature van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 wordt op zondag 18 september, tussen 20:45 uur en 21:30 uur onze tijd, de eerste aflevering van een vierdelige serie met reportages over de geschiedenis van de homoseksualiteit in de wereld uitgezonden. Deze eerste aflevering is getiteld Out in the world ─ a global gay history.
Gezien de titel van het programma mogen we er wel van uitgaan dat de komende drie afleveringen eveneens op de zondagavond zullen worden uitgezonden, en in principe zullen dat 25 september, 2 oktober en 9 oktober zijn.

Op 8 september 1895 overleed Adam Opel

Adam Opel (1837-1895).

Adam Opel overleed op deze dag in 1895 in de plaats waar hij als zoon van een slotenmaker op 9 mei 1837 was geboren: Rüsselsheim, een naam die bekend gebleven is door de over de hele wereld vermaarde industrie van automobielen, die daar gevestigd was en is, en die derhalve meer dan een eeuw verbonden is gebleven met de naam Opel. De man is weliswaar ruimschoots bekend gebleven door het fenomeen automobiel, maar dat is niet compleet: hij fabriceerde eveneens naaimachines en fietsen.

Deze dag in 1901: aanslag VS-president McKinley

Vandaag ─ 6 september ─ is het honderdtien jaar geleden dat de vijfentwintigste president van de Verenigde Staten van Amerika, William McKinley, tijdens een bezoek aan Buffalo in 1901 werd neergeschoten door de anarchist Leon Szolgosz. Acht dagen later overleed de president te New York. Hij werd opgevolgd door zijn vice-president Theodore Roosevelt.
Bij de verkiezingen van 1896 was de keus op McKinley gevallen. Tot die tijd was de man, vanaf 1892, gouverneur van de staat Ohio geweest. Hij was lid van de Republikeinse partij en aanvankelijk werkzaam als advocaat.
__________
Afbeelding: We zien op deze was-tekening van T. Dart-Walker (1869-1914) een uitbeelding van de aanslag op William McKinley, die in moord zou eindigen, aangezien de president na acht dagen alsnog aan de kogelverwondingen is bezweken.

2 september 1861: Handelsverdrag Pruisen-China

Als we vandaag de dag in een tv-journaal horen of in een krant lezen dat er (weer eens) een handelsverdrag wordt gesloten met China, dan denken we niet alleen aan de enorme hoeveelheid mensen die daar woont, maar vragen we ons ook af of dergelijke verdragen de vereiste mensenrechten binnen dat enorme rijk niet in de weg staan; vooral omdat we hebben gezien hoe dikwijls dat gebeurt. De kans dat dergelijke overwegingen anderhalve eeuw geleden ook een rol hebben gespeeld, is vrijwel nihil. Vandaag is het exact honderdvijftig jaar geleden dat er tussen Pruisen en China een handelsverdrag werd gesloten.
Het feit zal kort worden herdacht op deze dag, tussen 17:45 uur en 18:00 uur in het programma ZeitZeichen: Stichtag heute van de Duitse regionale radiozender WDR3. Dat programma wordt, onder normale omstandigheden, elke werkdag uitgezonden op genoemd tijdstip, en deze vrijdag gebeurt dat eveneens.

Michael Faraday's elektromagnetische inductie

Maandag 29 augustus is het meer dan een dubbel ─ in sommige gevallen zouden we zelfs kunnen spreken van drievoudig ─ mensenleven geleden, om precies te zijn 180 jaar, dat de Britse natuurkundige Michael Faraday (1791-1867) de elektromagnetische inductie heeft ontdekt.

Michael Faraday: signatuur.

Het programma ZeitZeichen, van de Duitse regionale radiozender WDR3, besteedt, op deze maandag met dezelfde datum als toen, aandacht aan dat feit. De aflevering in kwestie wordt, zoals alle, gewoonlijk vijf, afleveringen per week ─ uit te zenden op werkdagen ─ tussen 17:45 uur en 18:00 uur.
Gegevens over deze geleerde zijn te vinden in twee artikelen op onze zustersite Tempel der Wetenschappen: het eerste over Absolute Zero en daarbij betrokken geleerden werd gepubliceerd op 31 mei 2008, het tweede is verschenen op 20 september 2010, over een portret van de man dat in een tijdschrift over wetenschappen werd gepubliceerd.