NL- televisie in het teken van Kamp Westerbork

Vijf onderdelen
Op maandag 12 april is het vijfenzestig jaar geleden dat het Kamp Westerbork door Canadese militairen werd bevrijd. Dit feit wordt herdacht door middel van een bijeenkomst op het terrein van die Drentse plaats en met een reeks herhalingen van televisie-documentaires.
De bijeenkomst te Westerbork wordt rechtstreeks uitgezonden door de NOS via Nederland 1, tussen 12:45 uur en 15:00 uur.
Het avondprogramma van het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 staat eveneens geheel in het teken van toestanden en gebeurtenissen in en om Kamp Wsterbork gedurende de bezettingsjaren.

Settela
De avond opent om 20:35 uur met de documentaire uit 1994, Settela, gezicht van het verleden, van Cherry Duyns. Het is een zoektocht naar de identiteit van het meisje met het hoofddoekje dat te zien is in de Westerbork-film van Rudolf Breslauer. Ze kijkt uit een treinwagon en is in die vorm een bekend beeld geworden en gebleven, waarmee ze tot symbool van de jodenvervolging is geworden. Het onderzoek heeft uitgewezen dat het de toen negenjarige Settela Steinbach is, een zigeunermeisje dat haar dood tegemoet ging. In Auschwitz werd ze vergast.
Deze documentaire is nogmaals te zien op Geschiedenis 24 in de nacht van donderdag 15 op vrijdag 16 april, vanaf 00:35 uur.

Hannelore Eisinger-Chan
Om 21:30 uur volgt de documentaire Westerbork girl. Deze film van Steffie van den Oord is relatief recent: uit 2007, en gaat over de toen 83-jarige Joodse Hannelore Eisinger-Cahn. Zij werd door haar grote liefde, de Joodse acteur en verzetsman Rob de Vries uit Westerbork bevrijd, maar toch keerde ze een week later vrijwillig terug. De film is een aflevering van het VPRO-programma Holland Doc.

Oprichting Kamp Westerbork
Catherine keyl maakte in 1989 een documentaire over het vijftig jaar eerder gerealiseerde oprichting van 'Westerbork', dat als op Nederlandse bodem gevestigd concentratiekamp voor alle op transport gestelden als voorportaal van de hel heeft gediend. Deze film begint om 22:19 uur. Deze AVRO-documentaire is getiteld De trompet en het spiegeltje.

Kerst in Westerbork
In een aflevering van de historische reeks Andere tijden van VPRO-NPS vertelt de voormalige gevangene van kamp Westerbork, Louis de Wijze, over zijn herinneringen aan een groot feest ter gelegenheid van kerstmis dat commandant Gemmeker voor hoge SS'ers had georganiseerd. De aflevering draagt de titel Kerst in Westerbork, een vlag die de lading weliswaar dekt, maar niet voor iedereen op dezelfde manier. Deze film wordt vertoond tissen 22:53 uur en 23:27 uur.

Transporten naar het oosten
Elke dinsdag ging er vanuit het kamp te Westerbork een transport naar Auschwitz, en nadat dit enige tijd gaande was, circuleerden hierover weliswaar vage berichten, ook in het westen des lands, maar menigeen wilde of kon het eevoudig niet geloven dat er sprake was van een transport naar de meest barre omstandigheden die een mens zich (soms zelfs niet ees) zou kunnen voorstellen, en in de meeste gevallen naar de beëindiging van het leven. Almar Tjepkema en Jaap Walvis hebben in 1983 voor de NOS een documentaire gedraaid over het dagelijks leven in 'de Joodse hoofstasd van Nederland'.
Deze, inmiddels alweer goed een kwart eeuw oude, documentaire wordt vertoond tussen 23:27 uur en middernacht, ter afsluiting van het avondprogramma van Geschiedenis 24.

Documentaire over de lijkwade van Turijn

Belangrijke relikwie
Passend bij de Paastijd is een documentaire die op de laatste dag an de zogeheten Stille (of Goede) Week — de dag tussen Goede Vrijdag en Paaszondag — zal worden uitgezonden door Arte-televisie: op de avond van 3 april, tussen 20:15 uur en 21:00 uur.
Onder de titel Das Jesus-Antlitz wordt de zogenoemde lijkwade van Turijn voorgesteld: een relikwie van groot belang binnen de ontwikkeling van het christendom. Adepten gaan ervan uit dat op deze lijkwade 'het gelaat van Jezus' te herkennen valt, en dat deze lijkwade daarom het stuk textiel moet zijn waarin het lichaam van Christus is gewikkeld moet zijn geweest nadat hij van het kruis was afgenomen.

Wetenschappelijk onderzoek
Fervente adepten zijn ervan overtuigd dat ze te maken hebben met datgene wat wordt beweerd, ook al heeft wetenschappelijk onderzoek — met de meest geavanceerde technieken — aangetoond dat het materiaal van deze lijkwade niet de vereiste leeftijd kan hebben om eventueel in aanmerking te komen voor de hieraan toegekende functie, en dat het 'gelaat van Jezus' eerder iets zal zijn dat men er in zou kunnen ontwaren . . . maar meer ook niet. Immers, wetenschappers zijn er inmiddels eveneens inj geslaagd de lijkwade na te maken. De reeds van de echtheid overtuigden zijn niet van hun eenmaal ingenomen standpunt — gebaseerd op niets anders dan wensdenken, respectievelijk affectieve preoccupatie.

Jubileumuitzending Andere tijden op Nederland 2

Van het VPRO/NPS-programma Andere tijden wordt aanstaande donderdag de jubileumuitzending op Nederland 2 gepresenteerd tussen ongeveer 21:30 uur en 22:00 uur. Daarin wordt aandacht besteed aan historische gebeurtenissen die de afgelopen eeuw de revue zijn gepasseerd en als jubilea kunnen worden gekwalificeerd, en waarvan fragmenten worden vertoond.

De onderwerpen hierin lopen, begrijpelijkerwijs, nogal uiteen. Zo krijgen we Heintje Davids (1888-1975) te zien die in 1933 reeds dertig jaar podiumervaring had. Zij is — net als haar broer Louis (1883-1939) — één der figuren uit de relatief recente historie van het Koninkrijk der Nederlandse kleinkunst, over wie wij worden geacht het adjectief legendarisch te gebruiken. In werkelijkheid heette zij Hendrika David, en haar broer Simon David. Eigenlijk is ze nog bekender voor haar steeds opnieuw in het leven geroepen afscheidstournees, die dan weer van een ander bijvoeglijk naamwoord werden voorzien, waarmee ze hun rechtvaardiging moesten vinden.
Presentator Hans Goedkoop zal het bodige cmmentaar geven, en niet alleen waar het Henriette Davds betreft, maar ook als begeleiding van de beelden die we te zien krijgen over het eerste lustrum van d Wegenwacht in 1957.

1941: De wereld in de vlammen van het Beest

Een schijnbare kentering
Nadat in het eerste jaar van de Tweede Wereldoorlog de Woede van het Beest uit de Mofse Afgrond successen boekte en de politiek van Adolf Hitler en zijn extreem misdadige totalitarisme steeds meer onbedaarlijke waanzin genereerde, leek het erop dat in 1941 er een kentering zou komen en een neerwaartse spiraal zou kunnen inzetten. De geïncarneerde krankzinnigheid die de kwalificatie Führer droeg — doch in de praktijk steeds opnieuw toonde dat hij de kwadratuur van Satan en Beëlzebub voorstelde —, besloot om Engeland nu maar op de knieén te dwingen door middel van een duikbootoorlog. Parallel daaraan vielen Duitse troepen Noord-Afrika binnen.

Documentatie in woord en beeld
Vanzelfsprekend zijn al die gebeurtenissen door talrijke historici gedocumenteerd en via verschillende media aan belangstellenden beschikbaar gesteld. In tal van boeken en diverse losbladige series tijdschriften, op videobanden en dvd's en via nog hedendaagser communicatiemiddelen is dat alles opgenomen en sedertdien 'op afroep' te raadplegen. Ook Duitse televisiezenders hebben in een bovengemiddelde hoeveelheid uitzendingen allerlei documenten in woord en beeld voorgesteld. 
De zender ARD/Das Erste biedt op maandag 8 maart — tussen 21:00 uur en 21:45 uur — de tweede aflevering van de driedelige reeks Der Krieg met de titel Die Welt in Flammen. Daarin wordt — net als in d voorafgaand aflevering van 1 maart alsook in de aflevering van maandag 15 maart — filmmateriaal vertoond van burgers, soldaten en amateur-filmers, en dat betekent in de praktijk een toch weer andere — en voor velen geheel nieuwe — invalshoek: die van binnenuit.
De reeks Der Krieg is van Isabelle Clark en Daniel Costelle.

Het Rusland van direct vóór 1917 verklaard en becommentarieerd door Karel van het Reve

Schrijver en slavist, criticus en essayist, dagbladcorrespondent en hoogleraar Karel van het Reve (1921-1991) — volgens Gerard met dezelfde achternaam (1923-2006) "mijn geleerde broer" —, die geruime tijd correspondent in Moskou voor het dagblad Het Parool  is geweest, mag mede daardoor als kenner bij uitnemendheid van de Sovjetunie worden beschouwd.

Als gevolg van zijn kennis van (de geschiedenis van) de Russische literatuur — en daardoor van de Russische maatschappij als geheel — kon deze pennenvoerder interessante feiten aandragen over de historie van dat enorme land.
In 1977 is dat reeds gebleken in een reportage, die de titel draagt Van Tsaar tot Lenin . . . . . en verder, en in die dagen door de VPRO is uitgezonden. Het digitale kanaal Geschiedenis 24 zal deze reportage opnieuw uitzenden op vrijdag 6 maart, tussen 21:53 uur en 22:46 uur.
In die film worden authentieke beelden getoond van de periode voorafgaande aan de Oktoberrevolutie van 1917. Deze zullen door Karel van het Reve van commentaar worden voorzien.
Deze reportage zal de komende tien dagen in ieder geval nog tweemaal te zien zijn: voor de eerste keer op donderdag 11 maart, vanaf 21:53 uur. Ook op vrijdag 12 maart kunt u die reportage opnieuw bekijken: om 17:05 uur.
Eventueel nog meer herhalingen, bijvoorbeeld tijdens de nachtelijke uren, kunt u zoeken op de website van de zender Geschiedenis 24, bij de programmagegevens.
__________
Foto: Karel van het Reve (midden) met broer(tje) Gerard en hun beider moeder.

De Verenigde Staten van Amerika blijven bestaan

Landing van de Mayflower

De eerste aflevering van een vijfdelige serie dcoumentaires getiteld Wir bleiben bestehen wordt op zaterdag 6 februari door Arte-televisie uitgezonden. Deze reeks behandelt de historische ontwikkeling van de oorspronkelijke bewoners — die Indianen waren — vanaf het moment dat de Mayflower [1] in 1620 landde, tot het ogenblik dat de bezetting van Wounded Knee in 1973 is begonnen.

Winston Churchill, jong oorlogscorrespondent

In zijn jonge jaren was Winston Churchill (1874-1965) onderofficier in India. De latere prime minster van Groot-Brittannië was — overigens niet alleen toen — nogal ambitieus, en hij had de  wens carrière te kunnen maken, hoog in het vaandel staan. Voor zichzelf zag hij in de bewuste periode een toekomst als oorlogscorrespondent.

Over die tijd heeft de acteur/regisseur Richard Attenborough (*1923) in 1972 de biografische speelfilm Young Winston gerealiseerd, een Brits-Amerikaanse coproductie. In belangrijke rollen ziet u, als u kijkt, Simon Ward (geboren 1941) als Winston Churchill, Robert Shaw (1927-1978) in de rol van Randolph Churchill, en Anthony Hopkins (*1937) als David Lloyd George. De film is gebaseerd op Churchills My Early Life: A Roving Commission.
De meer dan gebruikelijk lange speelfilm zal op zaterdag 6 februari, 's middags tussen 15:15 uur en 17:30 uur, worden uitgezonden via de Britse televisiezender BBC 2. 
__________
Afbeelding: Voorzijde van de Videocassette met de film in kwestie.

Helse vuurzee in de Hanzestad Hamburg, 1943

In de programmareeks Abenteuer Wissen ─ de documentaire reeks van het tweede publieke Duitse televisienet ZDF ─ kijken de makers terug op het oorlogsjaar 1943 toen in de grote havenstad Hamburg een helse vuurzee heeft gewoed als  gevolg van de intensieve bombardementen die eind juli van dat jaar door de geallieerden ─ Britten en Amerikanen ─ zijn uitgevoerd op deze Noord-Duitse gemeenschap: het waren meer dan honderdduizend bommen.
Welke zijn, zes en een half decennium na dato, de gevolgen, waarbij één van de vragen die velen bezighouden, is: Wat ligt er nog allemaal aan blindgangers in de bodem? Ten slotte wil Karsten Schwenke (*1969), de maker van deze film graag weten welke psychologische gevolgen en welke invloed die bombardementen op latere generaties hebben uitgeoefend.
Het valt allemaal te zien en te horen in de aflevering Das Erbe der Bombennächte — Die Feuerhölle von Hamburg, die door boven vermelde zendgemachtigde de ether in zal worden gestuurd op woensdag 27 januari, tussen 22:15 uur en 22:45 uur.
__________
Afbeelding:  ZDF-moderator Karsten Schwenke (Foto: ZDF).

Terra XXL — Wegen uit de 'duistere' Middeleeuwen

In de nacht van zondag 24 op maandag 25 januari ─ tussen 01:45 uur en 04:50 uur ─ zal het tweede publieke Duitse televisienet ZDF ─ in de reeks documentaires die de naam Terra X draagt, maar voor zulke gelegenheden Terra XXL heet ─ Die lange Nacht des Mittelalters uitzenden: 4 afleveringen van de reeks over Europa in de Middeleeuwen, die de betiteling Wege aus der Finsternis — Europa im Mittelalter (1 t/m 4) heeft meegekregen. En dan is deze lange uitzending nog voorzien van een ondertitel: Von Rittern und Turnieren.
Ten onrechte geldt de periode die met de benaming de duistere middeleeuwen is ingegaan, als een tijd van narigheid en onlust, maar zo'n duiding geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid. Er bestaan zoveel andere elelmenten, welke ook nog eens van belang zijn geweest voor de verdere ontwikkelingen in tal van aspecten van het maatschappelijk bestaan. 

Hoewel de periode vanzelfsprekend achteraf door geleerden de benaming Middeleeuwen opgeplakt heeft gekregen, is die toch passend omdat juist die ongeveer duizend jaar op vele fronten als 'middelaar' heeft gewerkt tussen de tijd(en) daaraan voorafgaande en de nieuwere geschiedenis tot op heden.

__________

Afbeelding: Ridders in de juiste uitrusting voor een toernooi. (Foto van Terra X, ZDF.)

Vier historische programma's achtereen op BBC 2

Cromwell (15:45 uur - 18:00 uur)
Zaterdag 23 januari kan BBC Two-television, tussen 15:45 uur en 21:00 uur terecht gelden als het geschiedeniskanaal van de dag. Om kwart voor vier in de middag begint de grote terugblik met de speelfilm Cromwell uit 1979 van Ken Hughes (19). De rolprent biedt een biografisch oorlogsdrama met in de hoofdrollen enige grote namen van anno toen: Alec Guinness (1914-2000), Richard Harris (1930-2002) en Robert Morley (1908-1992).
Oliver Cromwell (1599-1658), zelf beslist niet het snoepje van de week, raakte regelmatig in conflict met koning Charles I, en dat heeft geleid tot gewapende confrontaties.

Ontwikkeling Christendom (18:00 uur - 19:00 uur)
In de reeks documentaires A history of christianity ─ waarover we u reeds eerder hebben geïnformeerd op onze moedersite Cultuurtempel ─ van professor Diarmaid MacCullouch in de aflevering van zaterdag, tussen 18:00 uur en 19:00 uur ─ The unpredictable rise of Rome ─ wordt bekeken hoe het mogelijk is geweest dat het christendom is uitgegroeid tot West-Europa's gevestigde godsdienst.
Interessante reeks, die voor gelovigen èn heidenen veel wetenswaardigs te bieden heeft.

De wereldzee (19:00 uur - 20:00 uur)  
Van de documentaire serie Empire of the sea wordt ─ in aanslutiing op het verhaal van het christendom ─ de tweede episode van de vierdelige serie uitgezonden, waarin de rol van Royal Navy nader zal worden belicht in The golden ocean.
Aan het einde van de zeventiende eeuw, vanaf circa 1690, beheerste Frankrijk de wereldzeeën, en daarom moest in Engeland flink worden geïnvesteerd om dat rijk 'aan de overkant'te kunnen bijbenen en, vanzelfsprekend, weer voorbij te streven. Als gevolg van die ambititie en de daarvoor benodigde gelden werd de Bank of England opgericht.

Lawrence of Arabia (20:00 uur - 21: 00u uur)
Rory Stewart is professor aan de Amerikaanse topuniversiteit van Harvard. Geruime tijd heeft hij in zowel Irak als in Afghanistan gewoond en gewerkt. Al eerder heeft de man voor de BBC documentaires gemaakt; deze keer worden we geconfronteerd met een bijzondere fascinatie van professor Stewart: de schrijver Thomas Edward Lawrence (1888-1935), voor wie Rory Stewart al vanaf zijn jonge jaren een speciale belangstelling heeft ontwikkeld.
In de documentaire doet hij verslag van zijn belangstelling en de daardoor verworven kennis over de man die de geschiedenis is ingegaan als Lawrence of Arabia en de grootste bekendheid heeft verworven door de over zijn leven gemaakte speelfilm (1962) door David Lean (1908-1991) .

Lanzmanns SHOAH in twee delen via Arte-televisie

Inmiddels is het alweer een kwart eeuw geleden dat de negen-en-een-half uur durende film Shoah van Claude Lanzmann (*1925) is gereedgekomen, en sedertdien op tal van televisiekanalen, verspreid over vele landen — niet alleen binnen Europa — is uitgezonden. Het werd dan ook wel weer eens tijd dat de film voor een herhaling, op welke niet-commerciële televisiezender dan ook, ook en vooral omdat er sedert de laatste vertoning weer een generatie jongeren bij gekomen is die rijp is voor de inhoud van Shoah. Zonder enig archiefmateriaal heeft Lanzmann drie honderd vijftig uur aan interviews verzameld met mensen van toen: slachtoffers, getuigen èn daders. Hij zocht ze zelf op en liet ze hun verhaal doen. Daar waar hij dat nodig achtte, bleef hij doorvragen totdat hij antwoorden kreeg.

Arte-televisie zendt die bijna tien uur film — 570 minuten, om precies te zijn —  in twee afleveringen uit. De eerste daarvan is te zien op woensdag 20 januari, tussen 20:15 uur en 00:35 uur in de nacht op donderdag. De film is een Franse productie uit 1985, die in de orginele versie wordt vertoond, maar met Duitse ondertiteling.
Deel 2 wordt op woensdag 27 januari uitgezonden.

Vierdelige documentaire serie Empire of the seas

In 1588 heeft de Britse Royal Navy een glanzende overwinning behaald op de beruchte Spaanse Armada. Die gebeurtenis vormde het keerpunt in het verloop van de geschiedenis van het tot op dat moment verarmde Engeland, dat toen langzaam maar zeker veranderde in een zeevarende en daardoor welvarende natie.

Op vrijdag 15 januari zendt BBC Two Television het eerste deel van een vierdelige serie documentares uit onder de overkoepelende titel Empire of he seas, over de rol die de Royal Navy gedurende de afgelopen vier eeuwen heeft gespeeld in de vorming van het (huidige) moderne Groot-Brittannië. De eerste aflevering draagt de titel Heart of oak; deze wordt tussen 22:00 uur en 23:00 uur de ether in gestuurd.

ZDF-documentaire Troja — Die wahre Geschichte

Schone letteren als leidraad

Aan de hand van de Ilias van de vermeend blinde Griekse dichter Homerus, die van circa 800 tot circa 750 vóór onze jaartelling zou hebben geleefd, wordt, in de heden door het tweede publieke Duitse televisienet uit te zenden documentaire Troja — Die wahre Geschichte —, gezocht naar de historische basis met betrekking tot de feiten omtrent de stad Troja in Klein-Azië, die tien jaar door de Grieken zou zijn belegerd.

Vragen, antwoorden en nieuwe vragen

De vragen die in de ZDF-documentaire worden gesteld, zijn: Hebben de Grieken werkelijk tien jaar ter plekke vóór maar tegelijkertijd tegen Troje gestreden? En hebben de helden, die zo nadrukkelijk worden beschreven en een kleine drie duizend jaar hun reputatie in de geschiedenisbeoeken alsmede in de schone letteren hebben behouden, ook waarachtig bestaan?
In de documentaire, die tussen 22:40 uur en 23:25 uur op het huiskamerbeeldscherm te zien zal zijn, komen eventuele antwoorden aan de orde, die op hun beurt, althans in principe, nieuwe vragen zouden kunnen opwerpen.

Twee afleveringen van The war op Arte-televisie

Nieuwe inzichten

Arte-televisie begint op woensdag 15 december met de uitzending van de Amerikaanse serie The war uit 2006. Het betreft hier een veertien uur durend gebeuren over de manier waarop mensen in de Verenigde Staten de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd. Ken Burns en Lynn Novick in vier verschillende, representatieve Amerikaanse provinciesteden met mensen gesproken en hun verhalen opgetekend. Het gaat daarbij om het wedervaren van personen — en niet van de politiek of bepaalde belangengroepen. Daarmee is een volkomen ander, geheel nieuw beeld ontstaan met tot dusver onbekende elementen.
Woensdag worden er direct twee afleveringen — beide van tweeënvijftig minuten — achtereen uitgezonden. De eerste aflevering is getiteld Ein notwendiger Krieg; deze begint om 21:00 uur; om 21:50 uur volgt de tweede aflevering: Eine grauenvolle Zeit; de aanvangstijd hiervan is 21:50 uur. De films worden uitgezonden in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9, voorzien van stereofonisch geluid.

Deze afleveringen zullen worden herhaald: de eerste op 20 december, 's nachts om 03:00 uur, en in aansluiting 03:50 uur; de tweede direct in aansluiting om 03:50 uur.
Op 22 december zullen ze nogmaals achtereen worden uitgezonden: om 09:55 uur, respectievelijk 10:45 uur.

Documentaire Hannie Schaft op Geschiedenis 24

Deze week is op het Nederlandse, digitale themakanaal Geschiedenis 24 een documentaire uit 1980 te zien van Ineke Hilshorst over de, in haar kader befaamde, verzetsstrijdster Hannie Schaft (1920-1945), die vooral in de letteren bekendheid heeft verworven als protagonist van de roman Het meisje met het rode haar — roman uit het verzet 1942-45 uit 1956, geschreven door Theun de Vries (1907-2005). In 1981 heeft regisseur Ben Verbong (*1949) een film naar dat boek gerealiseerd, die niet alleen de ronde door de Nederlandse bisocopen heeft gedaan, maar later ook via de televisie werd uitgezonden.
In de documentaire van Ineke Hilshorst wordt, aan de hand van gesprekken met mensen die Hannie Schaft persoonlijk hebben gekend — en door middel van wat ooggetuigen te vertellen hebben, die kennis hebben van de liquidaties die door het verzet zijn uitgevoerd in Haarlem en Zaandam — een beeld geschetst van haar wezen. De beide zusjes Truus en Freddie Oversteegen zijn twee van deze mensen.

Op 22 januari 2008 is een planetoïde naar Hannie Schaft genoemd.

De documentaire zal worden uitgezonden op:
zondag 22 november, tussen 23:14 uur en 23:54 uur

dinsdag 24 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur

donderdag 26 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur

op vrijdag 27 november, tussen 22:09 uur en 22:52 uur.

Voor eventuele uitzendingen in de nachtelijke uren en overdag tot 16:00 uur, wordt u geadviseerd de programmagegevens op de website van Geschiedenis 24 te raadplegen.

__________

Afbeelding: Foto van Hannie Schaft.

Twintig jaar geleden is de Berlijnse Muur gevallen

Verstrekkende gevolgen
Hoewel de woorden van Günther Schabowski, lid van het Politbüro in Oost-Berlijn in november 1989 over de vrijheid tot reizen vanuit de DDR op een misverstand berustten, hebben deze ertoe geleid dat het proces van de ontmanteling van de terreurstaat aan de andere zijde van de Berlijnse Muur — die volgens Staatsratsvorsitzender Erich Honecker (1912-1994) over honderd jaar nog overeind zou staan, al had VS-president Ronald Reagan (1911-2004) in 1987 zijn ambtgenoot in het Kremlin, Michail Gorbatsjov nog vanaf de westzijde van de Muur opgeroepen deze neer te halen [1] — in een stroomversnelling is geraakt, en de vrees- en afgrijzen wekkende Muur uit augustus 1961, die symbolisch en praktisch de tweedeling van één voormalige Duitse staat dag en nacht als fait accompli postuleerde, met de grond gelijk werd gemaakt.
Hoewel de euforie aan beide zijden van het Grote Duitse Symbool van Schande niet echt lang aanhield en de oude ressentimenten zo hier en daar weer aardig de kop zijn gaan opsteken, is de officiële eenwording een niet te loochenen — en evenmin terug te draaien — feit geworden.

Herdenkingen alom
Het ligt voor de hand dat zo'n rond getal — twintig jaar — aanleiding vormt voor allerlei bespiegelingen in boek en krant, op radio, televisie en niet te vergeten: multimediaal. Enkele Duitse televisiezenders, alsmede onze eigen 'beeldbuishuis' Nederland 2 besteden de komende dagen ruimschoots aandacht aan het gebeuren van 1989 en de gevolgen daarvan voor de politieke, economische en maatschappelijke constellatie. Bondskanselier Helmut Kohl deed het voorkomen alsof die eenwording uit de portokas zou (kunnen) worden betaald, en — hoe kon het bij die monomaan gestructureerde persoonlijkheid ook anders — alle waarschuwingen en goede raad sloeg hij in de wind. De critici kregen gelijk: het werd een gigantisch 'kostspieliges Unternehmen' en de ware eenwording is nog steeds niet een hecht gegeven: daarvoor zullen nog wel twee of drie generaties nodig zijn.

Maandag WDR
De regionale Duitse televisiezender WDR (Westdeutscher Rundfunk, Köln) presenteert op maandag 26 oktober, 's avonds tussen 23:15 uur en 23:45 uur, een aflevering van de reeks WDR-dok, met daarin een reportage getiteld Wo warst Du als . . . die Berliner Mauer fiel?
Daarin komen mensen aan het woord die vertellen waar ze zich hebben bevonden toen dat Grote Gebeuren zich voltrok en wat ze daarbij toen hebben ondervonden.

Dinsdag ZDF
Het tweede Duitse publieke televisienet ZDF zendt op dinsdag 27 oktober — tussen 20:15 uur en 21:00 uur — een programma onder de titel Der schönste Irrtum der Geschichte, over de spannende uren waarin de praktische beslissing moest vallen over de openstelling van de grensposten in de Berlijnse Muur, in de nacht van 9 op 10 november 1989.
In dat programma komt Michail Gorbatsjov aan het woord met zijn visie, gebaseerd op kennis van binnenuit en de wetenschap welke rol hij daarin nu precies heeft gespeeld.

Dinsdag Nederland 2
In het IKON-programma met vier reportages van Paul Rosenmüller over de ontwikkelingen, gedurende de afgelopen twee decennia, binnen de landen achter het voormalige IJzeren Gordijn, is de beurt op dinsdagavond — tussen 22:50 uur en 23:30 uur — eveneens aan de Val van de Muur die niet alleen de stad Berlijn op strikt onnatuurlijke wijze in tweeën deelde, maar de hele Duitse natie. In zijn programma kijkt Hans-Dietrich Genscher — toen Minister van Buitenlandse Zaken in het Kabinet Kohl — terug op die periode waarin alles gistte en woelde om verandering.
__________

[1] Ten onrechte wordt in een artikel in de VPRO-Gids de naam van VS-president Richard Nixon(1913-1994) in dit verband genoemd, maar die had toen werkelijk niets meer te melden.
____________
Afbeeldingen
1. DDR-Staatsratsvorsitzender Eric Honecker.
2. Voormalig Bondskanselier Helmut Kohl.
3. Voormalig SU-president Michail Gorbatsjov.
4. Voormalig BRD-Minister van Buitenlandse Zaken Hans-Dietrich Genscher in 2007.

Stalins Jeugdjaren thans in een voordelige editie

Heden verschijnt bij Nieuw Amsterdam Uitgevers in onze hoofdstad een zogeheten goedkope editie (voor de somma van € 19,95) van het intussen in hoog aanzien staande boek Stalins Jeugdjaren — Van Rebel tot Rode Tsaar, dat in de vaart der lezersscharen en die der historici is opgeklommen tot de status van standaardwerk. In een boeiende stijl en zonder onnodige uitweidingen heeft Simon Sebag Montefiore een uiterst lezenswaardige deelbiografie over één van de relatief weinige, doch tegelijkertijd al te talrijke, geestelijke gedrochten die massamoordenaars en oorlogsmisdadigers waren en welke in die hoedanigheden het (on)gezicht van de twintigste eeuw op duivelse wijze mede hebben bepaald.
Over de fraai gebonden editie, die bij dezelfde uitgeverij is verschenen, hebben we op deze site nader bericht in een uitgebreide bijdrage van zondag 20 januari 2008, alsmede in een artikel dat we hebben gepubliceerd op maandag 4 augustus 2008.

ARTE Thema-avond over topcrimineel Mao Zedong

Twee van de vier delen
De Frans-Duitse culturele zender ARTE presenteert op de avond van woensdag 2 september een thema-avond over Mao Zedong door het uitzenden van de beide eerste delen van de vierdelige documentaire Mao, a Chinese tale. Op woensdag 9 september volgende de delen drie en vier, net als heden, vanaf 21:00 uur tot 23:00 uur. Eerder werd deze serie uitgezonden door de Nederlandse zendgemachtigde VPRO. Voor al degenen, die toen niet in staat zijn geweest de vier delen (of zelfs geen enkele aflevering) te zien, wordt nu de kans via een buitenlandse cultuurzender alsnog gegeven. Zie voor informatie ons artikel van woensdag 17 juni op dit weblog.

Arte-documentaires over Sovjet-Rusland achtereen

De ineenstorting van het Sovjet-rijk
Op woensdag 19 augustus kunt u via de Duits-Franse cultuurzender Arte kijken naar twee achtereenvolgende, min of meer op elkaar betrekking hebbende, documentaires in verband met het Sovjet-rijk.
Om 21:00 uur begint de uitzending van de film Der sowjetische Kollaps. Het is een 58 minuten durende, Japanse documentaire uit 2006, gerealiseerd door Itaru Hasegawa.
In die rolprent wordt teruggekeken op de tweedeling die in de wereld, grof geschat, heeft gegolden: zij daar en wij hier. Zij waren — vanuit het zogeheten Westen bekeken — de sovjets, althans allereerst de machthebbers binnen het rijk achter het IJzeren Gordijn, wij waren de positief ingestelde westerlingen, van Europa tot en met de verre Verenigde Staten. Die tweedeling bleef uiteraard gelden toen de monsterlijke onwezens in het Witte Huis alles aan elkaar manipuleerden om toch vooral hun economische belangen te kunnen blijven verdedigen door een oorlog in Vietnam aan te wakkeren en vooral in stand te houden. Daartegen hielpen ook cartoons in de Pravda — die zelfs door regionale kranten van Nederland werden overgenomen — niets. Hoewel na het verscheiden van één van de gruwelijkste beestmonsters uit de 20ste eeuw — Josef Vissarionovitsj Dzoegasjvili, onder meer bijgenaamd Stalin (1878-1953) — eenmaal de onvoorstelbaar boosaardige geest had gegeven, en er daarna enige dooi leek te komen, was die veel te kort van duur om iets meer dan marginaals aan deze zijde van de tweedeling te bewerkstelligen.
De gebeurtenissen rond 20 augustus 1991 hebben de ondergang van het Sovjet-rijk versneld.
De doumentaire, die een bijdrage is van Arte France, en die op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden, staat voor herhaling gepland op dinsdag 25 augustus, vanaf 09:55 uur in de ochtend.

Chroesjtsjov onthult
Onder meer daarover gaat de documentaire Abrechnung mit Stalin, die vanaf 22:00 uur zal worden uitgezonden, en die als belangrijkste thema de Geheime Rede heeft, welke door Nikita Chroesjtsjov in 1956 werd gehouden over de misdaden die door Stalin waren begaan. Wat voor een onvoorstelbaar monster die man was, is al in aanzet te vinden in de biografie over diens jeugdjaren, geschreven door Simon Sebag Montefiori. Dat boek is op dit web uitgebreid besproken in een artikel dat op 20 januari 2008, en later nog eens in augustus van datzelfde jaar, zij het in een iets andere context. Hoezeer de apparatsjiks ook onder die Supergestoorde hebben geleden, hun aantal valt bijna in het niet als we kijken naar de miljoenen slachtoffers die deze dictator onder de gewone mensen van alledag heeft gemaakt, onder beschuldigingen van onder meer ondermijning van de staat, spionage, en wat niet al; daarmee dood en verderf zaaiend in een mate die Hitler blijkt te hebben overtroffen. Dat valt onder meer te lezen in een hele turf van Orlando Figes, die eveneens in deze kolom is besproken, maar weer later dan de beide andere standaardwerken, en wel op 24 oktober 2008.
Deze Duitse film met een lengte van 52 minuten werd gemaakt in 2005 door Daniel Ast en Jürgen Ast, in opdracht van Radio Berlin Brandenburg. Ook deze rolprent zal worden herhaald, en wel opnieuw aansluitend op de bovengenoemde docu, derhalve op dinsdag 25 augustus, vanaf 10:55 uur.

Arte-documentaire over het Egyptische Dodenboek

Arte-televisie presenteert op zaterdag 1 augustus, tussen 21:00 uur en 22:20 uur, met een documentaire over het inmiddels bijna vier duizend jaar oude Egyptische Dodenboek. Daarbij gaat het om een document dat — met een leeftijd van ongeveer 3800 jaar — geldt als een der oudste overgeleverde geschriften van de mensheid. Het is op papyrus gezet door de schrijver Ani, met de bedoeling, de bewoners van het oude Egypte, en met name die in het Nijldal, hun angst voor de dood ietwat te relativeren. Zo'n verzameling documenten werd zeer dikwijls aan overleden welgestelden in hun graf mee te geven, aangezien deze werden geacht de dode in bescherming te nemen tegen allerlei in het hiernamaals dreigende gevaren: als de overledene gebruik maakte van de spreuken die in de documenten waren opgenomen, zou deze in staat zijn allerlei gedaanten aan te nemen van vooral machtige wezens, die met het juiste wachtwooord zelfs over de mogelijkheid de beschikking zouden krijgen de poorten van de Onderwereld te openen.
De Britse archeoloog Ernest Alfred Thompson Wallis-Budge (1857-1934) heeft in 1887 een exemplaar van de Ani-Papyrus meegenomen naar zijn geboorteland en sedertdien behoort het tot een der kostbaarste schatten van het British Museum. Dat zulks niet van een leien dakje is gegaan, ligt voor de hand: het gaat hier immers om een der oudste religieuze documenten van de Egyptische geschiedens dat Wallis-Budge in het Dal der Koningen had gevonden. De ambtenaren in dat land hebben dan ook een bittere strijd met de archeoloog gevoerd, en hij heeft het document onder zeer avontuurlijke omstandigheden Egypte uit weten te krijgen.
Dat en nog veel meer kunt u te weten komen als u de moeite neemt te kijken naar deze drie en tachtig minuten durende Amerikaanse documentaire uit 2006, gerealiseerd door Jeff Schiro en Petra Haffter. Die film in HD-kwaliteit met stereofonisch geluid, op een beeldformaat van 16:9, zal nog twee keer worden herhaald: eerst op zondag 2 augustus vanf 14:00 uur ín de middag, en dan nog eens op 12 augustus om 09:55 uur in de ochtend.
____________
Afbeeldingen
1. Een groot gedeelte van de afbeelding op de voorzijde van het stofomslag van een moderne editie van Het Egyptische Dodenboek, waarin volgens de uitgever voor het eerst alle vignetten afgedrukt (in kleuren), zoals die voorkomen in de Papyri van Ani en van Hoenefer en Anhai.
2. Ernest Alfred Thompson Wallis-Budge, een Engelse archeoloog, filoloog, orientalist, Egyptoloog, werkzaam voor het British Museum, publiceerde een grote hoeveelheid werken op zijn vakgebieden. Hie ziet u hem rond 1900 in zijn kantoor in het British Museum.