Arte-tv: De Deense arts Johann Friedrich Struensee

Johann Friedrich Struensee.
Ets van Jens Juel; bevindt
zich in Bomann-Museum
in de Duitse plaats Celle.

Van zijn troon gevallen
In 2010 heeft de filmer Wilfried Hauke een documentaire Eine königliche Affäre, gemaakt over de Deense arts Johann Friedrich Struensee (1737-1772), die aan het Deense hof een hoge positie bekleedde, welke was voorzien van veel macht. Toch viel hij op een bepaald moment in ongenade en is de man op 17 januari 1772 gearresteerd. Hij werd op 29 april ter dood veroordeeld en eindigde de dag daarna op het schavot.

Inspiratie voor kunstenaars
De man heeft kunstenaars in drie verschillende disciplines geïnspireerd om een uitbeelding te geven van leven en werk van de arts in kwestie. Als eerste kwam de componist Giacomo Mayerbeer (1791-1864) in 1846 met toneelmuziek voor het drama van Michael Beer over de man voor de dag, die kort en krachtig Struensee was getiteld.
De Nederlandse schrijver Hendrik Jan Schimmel (1823-1906) volgde in 1855 met een toneelstuk dat eveneens alleen de familienaam van de arts in kwestie als titel droeg: Struensee.
En dan hebben we nog de historische roman, Het bezoek van de lijfarts, uit 1999 van de Zweed Per Olov Enquist (geboren 1934), die eveneens Struensee als thema heeft.

De arts Johann Friedrich Struensee wordt op 17
januari 1772 van zijn bed gelicht en gearresteerd.

Deze film ─ een Duits-Zweedse coproductie ─ wordt uitgezonden door Arte-televisie op zaterdag 23 juli, tussen 20:15 uur en 21:50 uur. Deze bijdrage van het ZDF aan Arte-tv, in HD-kwaliteit en op beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op woensdag 3 augustus, vanaf 10:00 uur in de ochtend.

BBC Two-tv: De lijken in de put

In het populair-wetenschappelijke magazine van BBC Two-tv, History cold case, waarvan op donderdag 14 juli, tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd, een nieuwe aflevering wordt uitgezonden, komen onderzoekers van de universiteit van Dundee aan het woord, die ─ op basis van menselijke resten die eeuwenoud zijn ─ het levensverhaal voorstellen van de wezens die zijn gelieerd aan de resten in kwestie.
The bodies in the well luidt de titel van de aflevering. In een oude put van Norwich werden botten van zeventien mensen ─ vrouwen, mannen en kinderen ─ gevonden. De indruk bestaat dat hier sprake is geweest van een moordpartij tijdens de middeleeuwen.

BBC-documentaire over het Orakel van Delfi

Navel der antieke wereld
Op maandag 11 juli, 's avonds tussen 21:00 uur en 22:00 uur onze tijd presenteert BBC Four-tv de documentaire The bellybutton of the ancient world, over het nog altijd vermaarde Orakel van Delfi, in de tempel van Apollo. Velen hebben de pythia, de priesteres die boven een gleuf in de aarde zat waaruit dampen opstegen en ze in trance zou zijn geraakt en daardoor haar voorspellingen heeft kunnen doen, die voor zoete koek of een wereldwijsheid, afkomstig van de goden, werd beschouwd. Goed bestudeerd, waren deze echter zo dubbelzinnig dat men er bijna altijd alle kanten mee op zou kunnen.
Een der beroemdste orakelspreuken ging over Oidipous, die, volgens de inzichtelijkheid van de goden, zijn vader zou doden en zijn moeder zou huwen. Door alles te ondernemen om ervoor te zorgen dat de orakelspreuk geen werkelijkheid zou worden, werd in wezen de akker bemest die zodanige elementen zou laten groeien en bloeien dat het niet anders meer kon dan dat de profetie zou uitkomen.
Het verhaal van de mens, zou je kunnen zeggen: de mens van alle tijden, ook zonder pythia of raaskallende joffers op de reclame-commercie-televisie, welke zichzelf als medium postuleren, die liegen en bedriegen en onzekere mensen met de boodschap naar huis sturen dat ze hebben bewezen dat er leven na de dood bestaat. Onverantwoord gebazel van mensen wier benevelde brein tot slechts bewijzen van totale idiotie leiden. De wereld wil bedrogen zijn.

Twee films over de kapingen bij Wijster en De Punt

Het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 presenteert op zaterdag 9 juli, tussen 20:00 uur en 20:24 uur, de RKK-reportage uit 2007, getiteld De tranen van De Punt, gerealiseerd door Janneke Wiegers, die in 1977 de treinkaping, door een groep jonge Molukkers, bij De Punt, heeft overleefd. Twee reizigers en zes kapers zijn omgekomen tijdens de bevrijdingsactie, waartoe na drie weken door de Nederlandse regering Den Uyl/Van Agt werd besloten.
Om 20:24 uur begint, direct in aansluiting, de telefilm Wijster, uit 2008, geregisseerd door Paula van der Oest. Daarin zien we de acteurs Jaap Spijkers, Roos Netjes en Anniek Pheifer.
Doordat de zestienjarige Susan in 1975 haar vader zodanig ophoudt dat hij de intercity naar zijn werk mist, krijgt hij de stoptrein Groningen-Zwolle, en dan blijkt die trein te worden gekaapt door een groep jonge Molukkers.
Die film duurt tot 21:53 uur.
Beide bovengenoemde films worden op donderdag 14 juli in dezelfde volgorde herhaald, eveneens tussen 20:00 uur en 21:53 uur. Voor eventuele uitzendingen overdag en in de nachtelijke uren raadplege men de Programmagegevens op de website van de zender.

Een (moord)complot van Chruchill en Stalin?

Wladyslaw Sikorski

Arte-televisie presenteert op vrijdag 1 juli ─ tussen 21:40 uur en 22:36 uur ─ een documentaire uit 2011, Churchills Verrat an Polen, gedraaid voor de Duitse regionale televisiezender NDR, onder regie van Christoph Weinert en Dierk Ludwig Schaaf over de rol die Stalin en Churchill eventueel hebben gespeeld bij de dood ─ onder verdachte omstandigheden ─ van de Poolse politieke en militaire leider Wladyslaw Sikorski (geboren 1881), op 4 juli 1943.

BBC Four-documentaires: Alles in kaart gebracht

Wereldkaart uit het jaar
1689 (Amsterdam)

Twee programma's achtereen over aardrijkskundige kaarten biedt de Britse zender BBC Four op woensdag 22 juni. Om 20:30 uur onze tijd begint het met een aflevering van de documentaireserie The beauty of maps. Van deze reeks over kaarten wordt de aflevering Medieval maps ─ Mapping the medieval mind getoond. Daar kunnen we een confrontatie verwachten met een andere tekening van de werelddelen dan onze huidige, mede op grond van satellietfoto's tot stand gekomen inzichten.
Direct in aansluiting, om 21:00 uur, volgt een nieuwe aflevering  ─ met de lengte van bijna een uur ─ in de BBC Four-reeks Maps: Power, plunder and possession. Daarin komen de verhalen aan bod, die de 'achtergrond' vormen voor landkaarten.
Deze aflevering draagt de titel Windows on the world.

Terra XXL: drie bouwwerken voor de eeuwigheid

Twee uur en drie kwartier duurt het programma Terra XXL dat het tweede Duitse publieke televisienet ZDF in de nacht van zondag 19 op maandag 20 juni vanaf 01:15 uur de ether in zal sturen. Deze uitzending bestaat in drie eerder gepresenteerde afleveringen van dat programma, die alle eerder zijn voorgesteld. Alle drie uitzendingen behandelen als Superbauten gekwalificeerde monumenten in Duitsland.

De Dom te Mainz, gezien vanuit het zuidwesten

Elke aflevering duurt zo'n drie kwartier: de eerste, vanaf 01:15 uur, gaat over de Dom van Keulen, die weliswaar op de Unesco-lijst van Werelderfgoed prijkt, doch die op tal van punten gevaar loopt en daarom aan een grondige restauratie/renovatie toe is. Deze is reeds in gang gezet.
Om 02:00 uur volgt de tweede aflevering, die is getiteld Die Jahrtausendkathedrale: Der Mainzer Dom. Om 02:45 uur begint de laatste in deze reeks van drie afleveringen van Terra XXL: Macht und Glaube: Der Dom zu Speyer.

BBC Four: De man die absoluut niet van Staal was

Jozef Dzjoegasjvili, zich noemende
en schrijvende Stalin (Man van Staal)

Historicus David Reynolds heeft ontdekt dat Georgiër Jozef Dzjoegasjvili ─ zich noemende en schrijvende Stalin (d.i. Man van Staal) ─ helemaal niet vastberaden en onverschrokken was als zijn schuilnaam (althans deze ene, van de in ieder geval negenendertig pseudoniemen) zou hebben kunnen doen vermoeden.
Die ontdekking deelt de historicus met allen die dat willen in een documentaire World War Two: 1941 and the Man of Steel. Deze film zal worden uitgezonden op maandag 13 juni, tussen 22:00 uur en 23:30 uur, via de Britse televisiezender BBC Four. 
Een herhaling, op dezelfde zender, is gepland voor donderdag 16 juni, te beginnen om 23:45 uur en doorgaand tot in de nacht op vrijdag 17 juni, om 01:15 uur.
Deze historicus, geboren in 1952, heeft al heel wat boeken over politiek-historische thema's op zijn naam staan en hij heeft tevens diverse documentaires over politiek en historie voor de Britse televisie gemaakt.

Documentaire over zwart geld van nazi-agenten

Arte-televisie vertoont op woensdag 1 juni, van 21:10 uur tot 22:20 uur, de documentaire Schwarze Kassen, handelend over de grote sommen gelds die kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog door (toen) voormalige nazi-agenten van bankrekeningen in Zwitserland zijn gehaald en vervolgens zijn gestort in de kas van de toen net opgerichte Christlich Demokratische Union (CDU). Het verhaal begint in de puinhopen van Berlijn, direct na de laatste oorlogshandelingen in 1945.
Deze Franse documentaire stamt uit 2008 en werd door drie auteurs/regisseurs gerealiseerd. Die drie zijn Fabrizio Calvi, Frank Garbely, Jean-Michel Meurisse. De film wordt uitgezonden op het beeldformaat 16:9, in HD-kwaliteit.
In aansluiting wordt een discussie over het thema gehouden, tussen 22:25 uur en 23:05 uur..
De documentaire en de discussie staan niet op de Arte-rol voor herhaling.

31 mei 1891: begin aanlegTranssiberische Spoorlijn

Op 31 mei is het honderdtwintig jaar geleden dat er een begin werd gemaakt met de aanleg van de Transsiberische Spoorlijn, die moest lopen van Moskou naar Vladivostok, hetgeen betekent (stad van) Vladimir (in het) Oosten; vostòk is Russische voor (het) Oosten.

In rood is de route aangegeven van de Transsiberische Spoorlijn, die van Moskou naar Vladivostok loopt.

Dat feit zal worden herdacht in het radioprogramma ZeitZeichen, dat wordt uitgezonden door de regionale Duitse zender WDR3 op dinsdag 31 mei, tussen 17:45 uur en 18:00 uur.

Tien jaar strijd tussen Ted Heath en Harold Wilson



De beide protagonisten van de BBC Four-|
documentaire. Links Wilson, rechts Heath.

De Britse televisiezender BBC Four presenteert op woensdag 25 mei, tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd, een documentaire Heath vs Wilson: The 10 Year Duel. Zowel Edward Heath (1916-2005) alsook Harold Wilson (1916-1995) is in de jaren zeventig van de vorige eeuw Prime Minister van Groot-Brittannië geweest. Tien jaar heeft de strijd tussen deze beide heren, Ted Heath vertegenwoordigde daarbij de Conservatieven, Wilson zat in het Lagerhuis voor de sociaal-democraten: de Labour Party; hij was premier van 1964-1970, en nogmaals van 1974-76; toen moest hij om gezondheidsredenen aftreden. Ted Heath was eerste minister van het Verenigd Koninkrijk van 1970-1974.



Portret van Jacques Presser via Geschiedenis 24

Het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24, dat,evenals diverse andere Nederlandse televisiekanalen met dat getal in de naam, zeven etmalen per week continu uitzendt, stelt ons op 17 mei, tussen 20:03 uur en 21:05 uur, in staat kennis te nemen van een portret van de schrijver en historicus Jacques Presser (1899-1970). De man had voor de oorlog reeds gepubliceerd over het toenemende antisemitisme in Duitsland. Toch was het nog een hele schok toen de Duitsers in 1940 Nederland bezetten. Evenals Menno ter Braak, die het nodige aan anti-mofse sentimenten had geuit, heeft Presser getracht een einde aan zijn leven te maken, doch die poging is mislukt. Als gevolg van de maatregelen tegen Joden, afgekondigd door de bezetter, moest Presser zijn functie als docent aan het Vossius Gymnasium opgeven en kon hij eerst nog voor de klas blijven staan, zij het aan het Joods Lyceum in Amsterdam.
Het zijn vooral twee historische publicaties die Jacques Pressers reputatie hebben gevestigd: de Nacht der Girondijnen, dat als Boekenweekgeschenk 1957 werd verspreid. Jaren later, in 1965, is het tweedelige standaardwerk Ondergang over Kamp Westerbork uitgekomen. Ook tijdens de oorlogsjaren heeft Jacques Presser nog gepubliceerd, zij het onder pseudoniem. In 1943 bleek hij een vals persoonsbewijs bij zich te hebben, en daarom werd hij, via Westerbork, naar Kamp Sobibor gestuurd.
Kort na de opnamen voor het gefilmde portret ─ Wat niet voorbijgaat ─ dat door Geschiedenis 24 zal worden uitgezonden ─ ook alweer goed vier decennia geleden ─ stierf Jacques Presser.
Onlangs is een manuscript opgedoken dat drieënzestig jaar als verloren gold: Homo submersus. De latinisten onder u weten wat de titel inhoudt: de ondergedoken man/mens.
Presser, die diverse prijzen mocht ontvangen, schreef niet alleen historische werken, maar tevens een viertal detectives, waarvan Moord in Meppel, en Moord in Moordrecht de bekendste zijn gebleven.

De Hugenoten van de Ardèche in documentaire

De drie delen achtereen

Het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 presenteert op maandag 16 mei, tussen 17:33 uur en 18:51 uur, de drie delen achtereen van een documentaire die in 1988 werd gemaakt voor de Evangelische Omroep door Willem Ouweneel over de geschiedenis van de Hugenoten in de Ardèche.

Gezicht op de stad Privas in de Franse Ardèche.

Deel één, getiteld De val van Privas, gaat over de belangrijkste Hugenotenstad Privas in de periode van de godsdienstoorlogen tijdens de zestiende en zeventiende eeuw.

In de tweede aflevering ─ Profeten in de Cevennes ─ wordt de voortzetting van de godsdienstoorlogen in de zeventiende eeuw, en het ontstaan van massabewegingen onder leiding van een kleine groepering die bekendheid kreeg als de Profeten, in de Cevennes.

De Comisards en de Désert is de titel van het derde deel van de documentaire in kwestie.

Daarin wordt bericht van de opstanden der Hugenoten in de achttiende eeuw.

Hetzelfde tv-kanaal zendt de drie delen nogmaals achtereen uit op woensdag 18 mei, tussen 21:33 uur en 22:51 uur.

IJslandse sagen in tv-programma van BBC Four

Liefhebbers van sagen en legenden zullen tevreden zijn als ze ontdekken ─ bij voorbeeld langs deze weg ─ dat de televisiezender BBC Four op dinsdag 10 mei, tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd, aandacht zal besteden aan klassieke IJslandse sagen ─ The Viking Sagas ─, welke niet alleen geweldige uitingen zijn gebleken van lyrische en/of epische kunst, maar die tevens hebben bewezen dat ze betrouwbare historische bronnen zijn.
In principe gaat het daarbij om mondeling doorgegeven geschiedenis, welke pas later op schrift werd gesteld, waarmee de 'beweeglijkheid' ietwat werd beperkt, en de verhalen in kwestie een meer vast karakter kregen, maar in de mondelinge versie vanzelfsprekend nog voldoende bewegingsvrijheid hadden voor de vertellers.

Titelpagina van een proza-versie van de
Edda uit de achttiende eeuw

Theoretisch gezien zijn de geboekstaafde versies betrouwbaarder want vast liggend, maar dat is slechts bij oppervlakkige beschouwing het geval, aangezien de talrijke mogelijkheden voor interpretatie open blijven. Dat is immers eveneens een vorm van dynamiek.
Zo bestaat er van de beroemdste IJslandse sage, de Edda, een lyrische versie en een latere, epische versie.
In een uur televisietijd kan daarover heel wat wetenswaardigs voor het voetlicht worden gebracht: het enige dat daarvoor nodig is, kan men met één woord omschrijven: kwaliteit.
Een herhaling van dit programma zal door dezelfde zender worden uitgezonden op maandag 16 mei, tussen 20:30 uur en 21:30 uur.

Portret van president François Mitterand via Arte

François Mitterand in 1984.

Veertien jaar  ─ van 1981 tot 1995 ─ was François Mitterand (1916-1996) de ééntwintigste president van Frankrijk, toen in politiek-historische context omschreven als le cinquième republique, waarvan Mitterand de vierde president was.
Arte-tv presebteert een rijk geschakeerd portret van deze man onder de titel François Mitterand ─ Sozialist, Patriot, Weltpolitiker. Daarin wordt wordt vooral aandacht besteed aan het buitelands beleid dat deze president heeft gevoerd.
Opvallend in dat kader was het feit dat Mitterand, samen met de volstrekt anders gestructureerde, en dito georiënteerde ─ in wezen anti-socialistisch ─ Duitse bondskanselier, Helmut Kohl goed uit de voeten kon, en samen met hem een vrijwel onaantastbaar machtsblok in Europa vormde, zoals zijn veel rechtsere voorganger, Valéry Giscard d'Estaing, met Kohls voorganger, de sociaal-democratische Bondskanselier Helmut Schmidt, goed door één deur kon en eveneens vrijwel alle macht in Europa bij zich geconcentreerd hielden.
De documentaire film uit 2011 van Patrick Barbéris, gerealiseerd voor Arte France ─ die op woensdag 4 mei wordt uitgezonden tussen 20:15 uur en 21:35 uur in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9 ─, zal nog twee maal worden herhaald: de eerste keer op donderdag 5 mei vanaf 14:45 uur; de tweede keer op dinsdag 10 mei, 's ochtends vanaf 10:00 uur.

Speelfilm via TV5 Monde
Op donderdag 5 mei biedt de Franstalige zender TV5 Monde de herhaling van een Franse speelfilm uit 2010 van Serge Moati: Changer la vie ─ Mitterand 81-83. Die rolprent vormt de derde kroniek op rij van drie journalisten ─ Serge Moati, Christoph Barbier en Hugues Nancy ─ over politieke ontwikkelingen die zij zelf hebben meegemaakt. Deze film wordt op genoemde zender gepresenteerd tussen 18:35 uur en 20:10 uur.

Toen François Mitterand in mei 1981 de linkse president van van Frankrijk werd in het rechtse Elysée, leed hij reeds aan prostaatkanker, hetgeen verder onbekend was en hetgeen hij tot kort voor zijn verscheiden in 1996 geheim heeft kunnen houden. Die ziekte heeft ertoe geleid dat hij zijn hervormingsplannen versneld heeft willen doorzetten.
De man, een groot liefhebber van boeken, had voor zijn presidentschap reeds één en ander gepubliceerd.

Zwarte soldaten vullen een pekzwarte bladzijde

Zes foute Nederlanders vertellen hun verhaal
Een super-schandvlek voor ons land bestaat in het grote aantal Nederlandse mannen ─ zo'n vijfentwintig duizend ─ die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog vrijwillig hebben aangemeld voor de Duitse Waffen-SS. Hoewel dat een niet geringe hoeveelheid aan valse vaderlanders is, werd er direct na de oorlog nauwelijks naders over ervaren, aangezien niemand van hen zich publiekelijk heeft uitgelaten over zijn recente verleden. Praktisch niemand van hen is in de openbaarheid getreden. Het ligt voor de hand dat zo'n precair kapittel uit de vaderlandse geschiedenis zo'n zes decennia geleden had moeten worden aangepakt.

Documentaire
Joost Seelen is documentairemaker, en hij wilde graag een aantal van die mensen voor de camera het verhaal van toen laten doen. Van de thans nog in leven zijnde van die vijfentwintig duizend zijn er relatief weinig in leven, maar deze regisseur is erin geslaagd een zestal van hen, die allen de leeftijd der zeer sterken hebben bereikt, uitspraken te ontlokken. Zonder omhaal en eveneens zonder gene vertellen deze mannen over hun keuze voor die criminele organisatie, en ze vertellen eveneens over hun ervaringen aan het Oostfront, en we komen, als we kijken en luisteren ─ hetgeen ook bijna zeven decennia na dato niet voor iedereen even gemakkelijk te verdragen zal zijn ─ war er voor hen zo aantrekkelijk was aan het krankzinnig-monsterlijke systeem van Hitler en de met hem gelieerde Beesten, die in alle geledingen van de Duitse maatschappij van toen hun invloed geldend hadden gemaakt.

Dokument: Zwarte soldaten
De NCRV-documentaire van Joost Seelen draagt de titel Zwarte soldaten, en zal worden uitgezonden in de reeks Dokument, via Nederland 2, op maandag 2 mei, tussen 23:00 uur en 23:55 uur. Een herhaling zal worden uitgezonden op woensdag 11 maart, tussen 22:30 uur en 23:21 uur via het digitale tv-kanaal Holland Doc 24.

De laatste zeven maanden van Anne Frank

Documentaire van Willy Lindwer

Standbeeld van Anne Frank,
door Mari Andriessen, bij de
Westerkerk te Amsterdam.

In 1988 heeft regisseur Willy Lindwer een documentaire gemaakt waarin zeven vrouwen hun verhaal vertellen: zij allen hebben Anne Frank en haar familie gekend en hebben die mensen ervaren als een normaal meisje, respectievelijk een gewoon gezin.
Net als Anne Frank zijn deze vrouwen in Westerbork, Auschwitz en Bergen Belsen geweest. Maar zij konden, in tegenstelling tot Anne Frank, ruim twee decennia geleden nog getuigenis afleggen ─ over een tijd, die onverbrekelijk is verbonden met de bovengenoemde plaatsnamen ─ en wel zodanig dat er tot dan toe onbekende details uit het ─ als dramatisch en noodlottig kapittel aangemerkte ─ leven van Anne Frank aan het licht zijn gekomen.
Deze documentaire van Willy Lindwer zal worden gepresenteerd door de Joodse Omroep, via Nederland 2, op zondag 1 mei, van 's avonds 23:35 uur tot 00:25 uur in de nacht op maandag 2 mei.

Documentaire over Willy Lindwer

Regisseur Willy Lindwer

De regisseur van de Anne Frank-documentaire is diezelfde dag, maar dan vroeg in de middag, tussen 14:00 uur en 14:15 uur, zelf onderwerp van een documentaire, die op genoemd tijdstip eveneens door de Joodse Omroep, via dezelfde zender de ether in gestuurd zal worden. De titel van die korte docu luidt, geheel in overeenstemming met de feiten Geschiedschrijver in film. Voor de documentaire over Anne Franks laatste zeven maanden werd Willy Lindwer (geb. 1946) onderscheiden met een International Emmy Award.
De documentaire zal worden herhaald op het digitale kanaal met die foute naam: Holland Doc, op maandag 2 mei, tussen 18:22 uur en 19:14 uur, alsmede op woensdag 3 mei. tussen 20:00 uur en 20:56 uur, en dan nog eens in de nacht van donderdag 5 op vrijdag 6 mei, tussen 00:05 uur en 00:57 uur.
Voor meer informatie over eventuele herhalingen, tussen middernacht en 18:00 uur, kunt u kijken in de programmagegevens op de website van de zender in kwestie.

Twee protagonisten der Neurenbergse processen

Hermann Göring

Twee documentaires
Arte-televisie vertoont op woensdag 27 april in de avonduren de tweedelige documentaire Nürnberg ─ Die Prozesse. Eerst wordt, tussen 20:15 uur en 21:10 uur, de aandacht met nadruk gericht op rijksmaarschalk Göring, de directe vervanger van Führer Adolf Hitler in Hermann Göring ─ Nazi ohne Reue. Helaas wordt er reclame gemaakt voor ander door Arte-tv uit te zenden materiaal, later in mei, over het Wenen anno 1900. Een anti-climax mag men zulks wel noemen. Dat zou minder erg zijn als daarna het avondprogramma met een volstrekt andere thematiek zou worden voortgezet, doch dan volgt, tussen 21:10 uur en 22:10 uur, Albert Speer ─ Karriere ohne Gewissen.

Een semi-gedramatiseerde terugblik
Snel na de Tweede Wereldoorlog hebben de Processen van Neurenberg plaatsgehad. Vanaf 20 november 1945 hield het tribunaal zitting, waarbij de rechters aan het slot, in 1946, het oordeel zouden vellen over éénentwintig zeer belangrijke Duitse oorlogsmisdadigers, al stond vast dat de ergsten onder hen: Hitler, Goebbels en Himmler, een einde aan hun leven hadden gemaakt.
Hoewel er niet het geringste van de ten laste gelegde wandaden terzijde geschoven had mogen worden, werd er toch al snel van Siegerjustiz gesproken. Dat was vooral de overtuiging van genoemde Göring, die meende dat de winnaars altijd als rechter zouden optreden en de overwonnenen per definitie als beklaagden zouden fungeren.

Schandelijke vertoning

De beide films zijn grotendeels gesynchroniseerd of van een voice over voorzien, en daarmee hebben ze een hedendaags mofs tintje gekregen dat veel te niet doet van hetgeen men pretendeerde te willen tonen. Dat de stemmen bij de beelden van juristen, historici, ooggetuigen en zovele anderen onmiddellijk zijn verduitst, is een schandvlek voor een zender die geen greintje fingerspitzengefühl kan opbrengen. Dat geldt voor zowel de Bayerische Rundfunk die de van oorsprong Engelse documentaires heeft overgenomen, alsook voor Arte-televisie, die dan nu maar had moeten zorgen voor ondertitels. 

Albert Speer tijdens
Neurenbergs Proces.
(Foto uit 1946.)

Of die hedendaagse, uiterst abjecte vermofsing wellicht mede de oorzaak is van de volstrekte ongeloofwaardigheid als Albert Speer, ligt voor de hand. Indertijd was ook Sebastian Koch in de verfilming Speer und Er niet bepaald geloofwaardig als Speer, want te glad en te gestileerd. 

Die twee relatief korte, als gevolg van mofrikaanse sentimenten in de pan gehakte, van oorsprong Britse, semi-documentaires uit 2006, zullen door Arte-tv worden herhaald op donderdag 28 april, 's middags vanaf 14:45 uur.

De schaduw van Pol Pot belicht in VPRO Import

Moorden bij de vleet
De Cambodjaan Khieu Samphan (geboren 1931)wordt vervolgd voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De man met die naam was in de periode 1976-1979 één der topleiders van het terreurregime van de Rode Khmer.
David Aronowitsch en Staffan Lindberg wilden weten wat zich afspeelt in het hoofd van een persoon die wordt beschuldigd van zulke enorme misdaden. Daarom hebben die twee dat voornoemde staatshoofd een jaar lang gevolgd.

Als gevolg daarvan kunnen de televisiekijkers zich nu laten informeren  over de levenswijze, de manier van denken en over de hechte relatie die Kieu Samphan onderhield met Pol Pot. Ook krijgen we ─  vooropgesteld dat we de documentaire bekijken ─ de gelegenheid om te zien wie de wederhelft is van deze man: haar naam luidt Socheat; die beiden zijn nu al vier decennia samen.
Advocaat Theary Sang, zelf één van de slachtoffers van de Rode Khmer, vertegenwoordigt de groep die (heel zwaar) heeft geleden onder de Khmer. Het kwade genius, behept met tal van in hem geïncarneerde beestachtigheden, wordt vertegenwoordigd doo Jacques Vergès die ─ al dan niet terecht ─ wordt gekwalificeerd als advocaat van de duivel.
De documentaire in kwestie ─ De schaduw van Pol Pot ─ wordt uitgezonden in de reeks VPRO Import, die te zien valt via de tv-zender Nederland 2; in dit geval tussen 23:40 uur op de avond van woensdag 20 april en 00:36 uur in de nacht op donderdag 21 april.

'Al Capone'-Riphagen-boek wordt verfilmd

Boek uit 1990 in herdruk
Dries Riphagen (1909-1973) was in de jaren dertig één der topfiguren uit de Amsterdamse onderwereld: daardoor droeg hij de bijnaam Al Capone.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog heeft hij de verantwoordelijkheid op zich geladen voor de dood van minimaal tweehonderd mensen. Voorts heeft de man, door verraad, schuld an het oprollen van de persoonsbewijzencentrale die in de zomer van 1942 was opgericht door beeldend kunstenaar Jan van der Veen.

Straf ontlopen
Doordat Riphagen er na de oorlog in is geslaagd te ontkomen — via Spanje naar Argentinië —, kon hij voor die feiten niet ter verantwoording worden geroepen. Een saillant, doch tegelijkertijd zeer wrang detail daarin is de feitelijke steun die Riphagen ten deel is gevallen van de kant van de voorloper van de BVD, het Bureau Nationale Veiligheid, en daarom in het boek over Riphagen — van de hand van de twee Parool-verslaggevers, Bart Middelburg & René ter Steege — Bureau Nationale Vuiligheid wordt genoemd. Dat is geconcludeerd na bestudering van de beschikbare dossiers. Desondanks is nooit onomstotelijk komen vast te staan hoe Riphagen er exact in is geslaagd zijn straf te ontlopen.

Onderzoek gepubliceerd
De twee bovengenoemde schrijvers hebben de zaak Riphagen gereconstrueerd, en het resultaat vastgelegd in het boek met de korte, krachtige titel Riphagen, dat voor het eerst in 1991 is uitgegeven. Zes jaar later is er een herdruk van verschenen; in 2010 is en geactualiserde versie uitgekomen.
Dit boek stelt ons in staat vertrouwd te raken met een stuk Nederlandse geschiedenis, waarvan het gedeelte tijdens de Tweede Wereldoorlog verreweg het onbekendst is, en dat maatgevend is voor d beoordeling van de man in kwestie, die zich niet als hoofd van de Amsterdamse onderwereld het best in de kaart heeft laten kijken, maar juist door zijn handel en wandel tijdens de bezettingsjaren.
Dezer dagen is bekend geworden dat het boek zal worden verfilmd.