Mahatma Gandhi overleed op 30 januari 1948

Mahatma Gandhi, in 1944,
tijdens een gebed.

In 1996 werd de as van de in 1948 gecremeerde, legendarische Mahatma Gandhi (geboren te Porbandar op 2 oktober 1869) gevonden in een urn, die was opgeslagen in een bankkluis. De man was op 30 januari 1948 te New Delhi doodgeschoten door een Hindoe-extremist. Gandhi was lange tijd voorvechter van vrijheden geweest en tevens protagonist in de beweging der burgerlijke ongehoorzaamheid.
Na die vondst hebben de nabestaanden het besluit genomen om Gandhi's as uit te strooien op het water van de heilige rivier de Ganges. Dat gebeurde exact negenenveertig jaar na zijn sterfdag.

1980: deze dag werd Andrej Sacharov verbannen

Voor sommigen zal het als de dag van gisteren lijken, maar het is inmiddels wel tweeëndertig jaar geleden dat de Sovjet-dissident Andrej Sacharov (1921-1989) in Moskou werd gearresteerd en naar de stad Gorki in het oosten werd verbannen, vanwege het feit dat hij openlijk kritiek op het systeem en de uitvoerenden van de Sovjetunie had geleverd. Vijf jaar tevoren was hij onderscheiden met de Nobelprijs voor de Vrede. Kort voor zijn overlijden werd hem door de Rijksuniversiteit Groningen een eredoctoraat toegekend.
Als gevolg van de perestrojka, die door de toenmalige president van de Sovjetunie, Michail Gorbatsjov (geb. 1931) werd ingezet, mocht Sacharov in 1986 naar Moskou terugkeren.
Gorbatsjov bleek niet op de hoogte te zijn van Sacharovs verbanning. Dat kwam aan het licht toen hij, tijdens een bezoek aan de Franse president François Mitterand (1916-1996),  in Parijs vragen van journalisten beantwoordde. Terug in Moskou liet Gorbatsjov zich informeren en telefoneerde hij persoonlijk met Sacharov in Gorki om hem mede te delen dat de verbanning was opgeheven. Gorbatsjov volgde de kist toen Sacharov in 1989 ten grave werd gedragen.
Zijn levensgezellin Jelena Bonner (1923-2011) heeft hem consequent gesteund en heeft zijn archief overgedragen aan de Harvard University in de Verenigde Staten.

Jelena Bonner met Andrej Sacharov en Sofja Kalistratova (1986).
Foto van M.A. Kalistratova (et alteri).

Reisreportages: De laatste ontdekkingsreizigers

BBC Two-tv begint op zondag 22 januari, tussen 19:00 uur en 20:00 uur onze tijd, met de uitzending van de eerste aflevering van een vierdelige reisreportageserie, waarin archeoloog en schrijver Nell Oliver de voetsporen volgt van vier Schotse ontdekkingsreizigers.
Livingstone is de titel van deze eerste aflevering. Nell Oliver reist naar Afrika om aan te tonen dat David Livingstone (1813-1863) de bedoeling had om ─ via de rivier de Zambesi ─ Britse handel, evenals het christelijke geloof en enige beschaving naar het continent van het werelddeel Afrika te brengen.
__________
Afbeelding: David Livingston, gefotografeerd in 1864 door Thomas Annan (1829-1887).

Hedendaagse zoektocht naar het Gulden Vlies

Arte-televisie presenteert op vrijdag 20 januari ─ tussen 17:20 uur en 18:05 uur ─ een aflevering van de serie Die Großfahnder, onder de titel Auf der Suche nach dem Goldenen Vlies. [1] Daarbij gaat het om een documentaire, die Peter Prestel in 2009 voor het tweede publieke Duitse tv-net ZDF heeft gedraaid, over het antieke Colchis ─ het huidige Georgië ─ en het mythische Gulden Vlies, dat volgens de overlevering uit dat gedeelte van de antieke wereld afkomstig is.
Duitse wetenschappers zijn druk doende de waarheid omtrent de exacte locatie te achterhalen. De oorspronkelijke plaats zou ook nog in het huidige Turkije kunnen liggen.
De film op het beeldformaat 16:9 en met stereofonisch geluid, wordt de volgende week nog tweemaal herhaald: op vrijdag 27 januari, 's ochtends vanaf 08:55 uur, en op zaterdag 28 januari 's middags vanaf 15:30 uur.

__________

[1] Degenen die de Franse pagina's van Arte raadplegen, zullen een andere titel tegenkomen: Chercheurs d'or du Caucase.

___________

Afbeelding: Jason brengt het Gulden Vlies bij zijn oom, koning Pelias. Het stuk heeft een omvang van 45,7 x 29,4 centimeter met een diameter van 39,6 cm. Het bevindt zich in de collectie van het Musée du Louvre, Paris.

Drie uur BBC-documentaire over de Kruistochten

De Britse televisiezender BBC Two-tv vertoont een driedelige documentaire over de kruistochten, verspreid over goed twee weken. De eerste aflevering van een uur zal worden gepresenteerd op woensdag 18 januari, tussen 22:30 uur en 23:30 uur onze tijd, de volgende delen steeds een week later.
Recent onderzoek heeft uitgewezen dat er lange tijd verkeerde ideeën bestonden over die oorlog tussen moslims en christenen. Het doel van de Kruisvaarders was immers om het heilige graf te Jeruzalem te beschermen tegen 'de vijand', die er op de loer zou liggen.
Er is inmiddels bewijs gevonden dat de eerste kruisvaarders ─ die onderweg naar Jeruzalem zoveel ontberingen hebben geleden, en met zoveel geweld werden geconfronteerd, dat ze zelfs hebben overwogen om zich over te geven. Dat gooit het beeld, waarmee heel wat generaties tijdens het geschiedenis-onderricht werden opgezadeld, radicaal omver.

1919: op deze dag werd Rosa Luxemburg vermoord

Het is vandaag exact drieënnegentig jaar geleden dat de befaamde filosofe, en tevens gematigde communiste Rosa Luxemburg ─ geboren in het Poolse Zamosc op 5 maart 1871 ─ in Berlijn werd doodgeschoten door militairen. Zij was leidster van de toenmalige Kommunistische Partei Deutschlands en nam een zeer gematigde positie in.
Reeds als zestienjarige had ze zich gemanifesteerd als revolutionair dat ze werd gedwongen om naar Zwitserland te vluchten, waar ze in contact kwam met diverse andere communisten uit Rusland. In die tijd, tot en met de eerste decennia van de twintigste eeuw bevonden zich heel wat, al dan niet noodgedwongen, geëmigreerde Russen in Zwitserland, onder meer in Zürich.
____________
Afbeelding: Standbeeld van Rosa Luxemburg, vervaardigd door Rolf Bieblin. Het bevindt zich voor het gebouw van de redactie van de krant Neues Deutschland op de Franz-Mehring-Platz te Berlijn (stadsdeel Friedrichshain).

Duitse tv: De oude Fritz en zijn erfgenamen

Friedrich II. 

Supermacht Preußen
In het vaste programma ZDF-History wordt op zondag 15 januari de aflevering Supermacht Preußen ─ Der alte Fritz und seine Erben uitgezonden, over Frederik II van Pruisen (1712-1786), die als Frederik de Grote de geschiedenis is ingegaan. Hij werd drie eeuwen geleden geboren, en gezien het ronde getallen fetisjisme dat in die context bijkans alles overheersend is, mogen we ons niet verbazen dat deze voormalige correspondent van Voltaire maar weer eens wordt 'opgegraven'.

Docudrama
Laat op de avond van maandag 16 januari ─ vanaf 22:45 uur ─ vertoont de Duitse publieke televisiezender ARD/Das Erste een docudrama getiteld Friedrich ─ ein deutscher König, over het leven van Friedrich II, die koning van Pruisen was.
We zien onder meer Katharina Thalbach, Anna Thalbach en Oliver Nägele in de belangrijkste rollen.
Als alles volgens de agenda verloopt, eindigt dat docudrama in de nacht op dinsdag 17 januari, omstreeks 0:15 uur.

Franse documentaire over Kinderen van de Goelag

Documentaire
De Franse documentairemaker Romain Iscard heeft in het achter ons liggende jaar de film Kinderen van de Goelag gerealiseerd.
Op donderdag 12 januari begint om 23:40 uur ─ via het tweede, Nederlandstalige, Belgische televisienet Canvas ─ de uitzending van deze goed vijftig minuten durende documentaire, die omstreeks 00:35 in de nacht op vrijdag 13 januari zal eindigen.
Door de publicatie van de omvangrijke beschrijving van deze Russische goelags door de auteur en Nobelprijswinnaar Letteren, Aleksandr Solzjenitsyn (1918-2008) ─ De Goelag Archipel, verschenen in de jaren 1973-1975 ─ is wereldwijd bekendheid gegeven aan het bestaan van deze, oorspronkelijk stalinistische concentratiekampen.

Gruwelkampen

Aleksandr Solzjenitsyn.

Een goelag ─ waarvan er vele waren, ver van de bewoonde wereld, onder meer in Siberië ─ was/is een straf- en werkkamp waarin miljoenen Sovjet-burgers terecht zijn gekomen, vooral op grond van vermeende wan- en misdaden. Dat gebeurde voornamelijk tijdens de Stalin-dictatuur. Daarin zijn echter, verbijsterenderwijze, eveneens kinderen van onder meer drie jaar oud opgesloten, omdat ook zij allen als gevaarlijke contrarevolutionairen werden afgestempeld. Een beter bewijs voor de extremistische krankzinnigheid en beestachtigheid van het regime is niet te verzinnen.
Daarnaast zijn er ook nog miljoenen kinderen in gevangenschap geboren.

Vandaag de dag
In het westen zijn genoeg denkende mensen die menen dat dezelfde willekeur als ten tijde van het krankzinnige beest Stalin in kringen van de Moskouse machthebbers heerst. De huidige premier, die acht jaar president was en dat snel opnieuw wil worden, heeft, volkomen terecht, het odium van machtsbezeten despoot, met alle daarbij behorende vormen van misbruik en beïnvloeding van politie en justitie. Een heilloze situatie, waaraan ten spoedigste een einde dient te komen.

8 januari 1962: De treinramp te Harmelen

Overzicht van de ravage bij
de treinramp te Harmelen op
9 januari 1962.

Omroep Max presenteert op zondag 8 januari, via NL2-tv, tussen 18:55 uur en 19:35 uur, de documentaire Treinramp Harmelen, over de grootste treinramp in de geschiedenis van Nederland. Exact een halve eeuw geleden zijn, om 09:19 uur, twee treinen even voorbij het station Harmelen frontaal op elkaar gebotst. Het gruwelijke gevolg bestond in drieënnegentig doden en meer dan honderdvijftig gewonden, waarvan tweeënvijftig ernstig. Doordat een machinist in dichte mist vertraging had opgelopen en de seinen niet kon ontwaren, is het tot deze catastrofe gekomen, zo luidt de officiële lezing van het gebeuren. Aangezien dit één van de onderdelen van onze recente geschiedenis is die onder meer als vergeten verleden worden gekwalificeerd, is het zeer goed dat er vijftig jaar na dato weer even bij wordt stilgestaan.
Het toenmalige NTS-programma werd, voorzover nodig, stilgezet en vervangen door reportages over de ramp en de daaraan verbonden begeleidende toestanden en gebeurtenissen. Camerateams berichtten vanaf diverse plaatsen direct.
Het was waarschijnlijk de eerste gelegenheid waarbij verslaggevers van de Nederlandse televisie gebruik hebben kunnen maken van helicopters om het rampgebied van bovenaf in kaart te brengen.

Twee avonden met tal van monarchen op de buis

België
Het Nederlandstalige, tweede Belgische televisienet Canvas vertoont op dinsdag 3 januari de documentaire Leopold III ─ Mon père over het leven en de daden van koning Leopold III  (1901-1983). Hij was de vierde koning der Belgen. Het geheel zoals gezien door de ogen van zijn dochter Marie Esmeralda (geboren 1956), die het derde kind van Leopold III en prinses Lilian is, en een halfzuster van koning Boudwijn (1930-1993).

Engeland
Eveneens op 3 januari begint op BBC Two-television, om 22:00 uur onze tijd, de eerste aflevering van de uit twee delen bestaande documentaire ─ King George & Queen Mary: the royals who saved the monarchy ─ over koning George V (1865-1936) en koningin Mary (1867-1953), die de grootouders waren van de huidige Engelse koningin Elizabeth II (geboren 1926).
Deel twee zal een dag later worden uitgezonden door dezelfde zendgemachtigde, en dat zal in dezelfde periode van de avond zijn tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd.

Frankrijk
TV5 Monde presenteert op woensdag 4 januari, tussen 21:00 uur en 22:30 uur, de documentaire Louis XVI, l'homme qui ne voulait pas être roi, over het leven van Lodewijk de Zestiende (1754-1793), de laatste koning van Frankrijk.
De verschillende films overlappen elkaar ten dele, doch met de huidige apparatuur is daar iets op te verzinnen, evenals via de moderne mogelijkheden van (een uitzending) opnieuw willen zien.
__________
Afbeeldingen
1. Leopold III met echtgenote Astrid.
2. Queen Mary, echtgenote van George V.
3. Louis XVI als twintigjarige.

2 januari 1839: Louis Daguerre fotografeert Maan

Eerste maanfoto
Op deze dag in het jaar 1839 is de Franse fotograaf Louis Daguerre (1787-1852) erin geslaagd een foto te maken van de maan. Hij maakte daarvoor gebruik van de door hemzelf ontwikkelde methode die bekend werd onder de naam daguerrotypie.
__________
Afbeelding: 
Louis Daguerre. Daguerrotypie uit 1844 van Jean Baptiste Sabatier-Blot (overleden 1881).

De Maya-Kalender en de Totale Ondergang

In het programma History ─ een reportageserie van het tweede publieke Duitse televisienet ZDF ─ wordt in de nacht van zondag 1 op maandag 2 januari 2012, tussen 01:05 uur en 01:30 uur, de aflevering Apokalypse 2012 ─ Das Geheimnis des Maya-Kalenders uitgezonden.

MAYA-Kalender door Matthew G. Bisanz, tevens ©.

Al geruime tijd ─ tot voor zeer kort ─ vertelden velen uit binnen- en buitenland dat in het jaar 2012 de wereld zal vergaan, simpelweg omdat het volgens de Maya-Kalender zo zijn aangetoond. Doch sedert enige maanden zou evenzeer bekend geworden zijn dat er een rekenfout moet zijn, dan wel: is, gemaakt. Afhankelijk van degene die erover vertelt, is er sprake van een rekenfout van tien, honderd of zelfs duizend jaar.
Dus moesten we maar even kennisnemen van de feiten, voorzover dat tot de mogelijkheden behoort, en totdat we echt ten onder gaan, moesten we maar even gewoon doorgaan met al hetgeen waarmee me ons bezighouden.

KRO's Profiel met portret van Jos Gemmeke

In de serie programma's met portretten, die de overkoepelende titel Profiel en door de KRO wordt uitgezonden op de tv-zender NL2, wordt op vrijdag 30 december een portret gepresenteerd van Brunita Josepha (Jos) Gemmeke (1922-2010) ─ ook bekend als Josje Mulder en Jos Mulder-Gemmeke ─ die als bijnaam De Sphinx had. Zij is de enige vrouw die, naast Neerlands toenmalige koningin Wilhelmina (1880-1962) is onderscheiden met de Militaire Willems-Orde.
In 1940 heeft zij zich, zeventien jaar oud, in het verzet gestort. Ze drukte het illegale blad Je Maintiendrai en verspreidde die ook zelf. Met kranten en zendapparatuur in fietstassen reisde ze, per trein en met de fiets, het land door om van alles te bezorgen: van wapens tot en met spionagemateriaal.
Diverse keren is Jos Gemmeke ternauwernood aan de dood ontsnapt. Als ze wel zou zijn aangehouden en haar materialen zouden zijn ontdekt, zou dat alleen nog een executie betekend kunnen hebben.
De film is op genoemde dag te zien tussen 17:30 uur en 18:10 uur.

Leegloop Groningen en Friesland in 1996 voorspeld

We zullen er vooralsnog maar van uit gaan dat de voorspelling van professor doctor ingenieur Dirk Frieling van de Technische Universiteit Delft ─ gedaan op deze dag in 1996 ─ niet zal worden bewaarheid, maar om zeker te zijn zullen we nog bijna twee decennia moeten wachten. De hooggeleerde heer kwam op genoemde dag met de waarschuwing dat tegen 2030 het Friese en Groningse platteland zouden zijn leeggelopen, inclusief de stad Groningen. Hoewel dat een aantal zeer kwalijke politici ─ een pleonasme, eigenlijk ─ in de randstad Holland zeer goed zou uitkomen, is de waarschijnlijkheid nogal gering.
Kort en goed, we spreken u over een jaar of twintig wel weer eens over deze zaak.

TV 5 Monde: De ware geschiedenis van "Sissi"

In de aflevering van de documentaire reeks Secrets d'histoire, die op woensdag 28 december door de Franstalige, wereldwijd te ontvangen, cultuurzender TV5 Monde, zal worden gepresenteerd, is de befaamde keizerin Elisabeth van Oostenrijk (1854-1898) het thema. Bij normale stervelingen is zij beter bekend als Sissi.
Onder de titel Sissi, impératrice: amour, gloire et tragédie wordt de kijker langs historische gebouwen in de hoofdstad Wenen geleid, en aan de hand daarvan wordt het levensverhaal verteld van deze keizerin van Oostenrijk, die tegelijkertijd koningin van Hongarije was.
Koninklijk-keizerlijk ─ in het Duits k und k, en op basis daarvan spottend Kakanien: Oostenrijk-Hongarije. 

Time shift: laatste dagen van Britse stoomtreinen

Het programma Time shift van de Britse televisiezender BBC Four biedt op woensdag 21 december de gelegenheid om in de documentaire The last days of steam te zien hoe direct na de Tweede Wereldoorlog in Groot-Brittannië de stoomtrein opnieuw in gebruik werd genomen, en dat daar ook heel snel weer een einde aan kwam.

De film wordt uitgezonden door BBC Four op genoemde datum tussen 20:00 uur en 21:00 uur onze tijd.
__________
Afbeelding: Oude stoomlocomotief, in gebruik bij STAR (Stadskanaal Rail), een nostalgische lijn in de provincie Groningen

Slag bij Trafalgar: Op zee mislukte Napoleon

Een fictieve documentaire over de slag bij Trafalgar is op woensdag 14 december te zien ─ in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9 ─ op Arte-tv, tussen 21:05 uur en 22:00 uur.
Die zeeslag had plaats op 21 oktober 1805, waarbij Napoleon werd verslagen, hetgeen in de praktijk neerkwam op een overwinning door de Britten, die met zevenentwintig schepen, onder opperbevel van Admiraal Horatio Lord Nelsen (1758-1805), die tijdens deze strijd werd neergeschoten en als gevolg daarvan stierf.
In de film wordt het verhaal verteld vanuit het perspectief van de Franse admiraal Pierre-Charles de Villeneuve (1768-1806).
Deze Franse fantasie-docu uit 2006 van Fabrice Hourlier, wordt, als bijdrage van Arte France, de komende dagen nog tweemaal uitgezonden, eerst op zaterdag 17 december, vanaf 16:55 uur, en dan nog eens op in de nacht van dinsdag 20 op woensdag 21 december, vanaf 02:15 uur
__________
Afbeelding: Pierre-Charles-Jean-Baptiste-Silvestre de Villeneuve.
Geportretteerd door een tijdgenoot.

13 december 1816 werd de grote Siemens geboren

Ernst Werner von Siemens.

Het is alweer bijna twee eeuwen geleden dat de latere Duitse grote uitvinder en fabrikant Ernst Werner von Siemens werd geboren: op 13 december 1816 in de plaats Lenthe bij Hannover in het toenmalige Pruisen ─ thans normaal behorend bij de Bondsrepubliek Duitsland, dat tegenwoordig bij Duitsland hoort; hij overleed op 6 december 1892 in Berlijn/Charlottenburg. 
Samen met drie broers heeft hij de firma Siemens gesticht, welke een geschiedenis op zich binnen Duitsland heeft doorgemaakt. Enerzijds is het bedrijf vanwege de kwalijke rol tijdens de Tweede Wereldoorlog, negatief in het nieuws geweest, en komen er af en toe nieuwe gegevens naar boven, die sommige onderzoeksjournalisten en documentairemakers opnieuw in het geweer brengen.
Van de andere kant bestaat er een Siemens-Prijs, die wordt uitgereikt aan een levende componist die naar het oordeel van de jury een groot bedrag ─ tweehonderdduizend euro ─ ruimschoots heeft verdiend.

Gedramatiseerde documentaire over Leonardo da Vinci; drie dagen achtereen op BBC Two-tv

De Britse televisiezender BBC Two begint in de nacht van dinsdag 13 op woensdag 14 december met de uitzending van het eerste deel, van drie, van een gedramatiseerde documentaire getiteld Leonardo, over leven en werk van de grootste, meest veelzijdige kunstenaar uit het tweede millennium van onze jaartelling, Leonardo da Vinci (1452-1519.

Het dal van de Arno uit 1473 geldt tot nu toe als
de oudste tekening van Leonardo da Vinci.
Deze bevindt zich in de Uffici-galerie te Florence.

In de afleveringen van deze Britse film uit 2003 komen we onder anderen Che Cartwright, James Faulkner en Mark Rylance tegen. Laatstgenoemde in de rol van Leonardo.
Het eerste deel draagt de titel The man who wanted to know everything. Uitzending is tussen 00:20 uur en 01:20 uur.
Deel twee, uit te zenden in de daarop volgende nacht, eveneens tussen 00:20 en 01:20 uur, heeft als titel Dangerous liasisons.
Het laatste van de drie delen ─ The secret life of Mona Lisa ─ is te zien in de nacht van donderdag 15 op vrijdag 16 december, eveneens tussen 00:20 uur en 01:20 uur.

Herdenking eerste draadloos radiocontact over zee

Vandaag, 11 december, is het exact 110 jaar geleden dat de Italiaanse radiopionier Guglielmo Marconi (1847-1937) het eerste draadloze radiocontact heeft gerealiseerd over de Atlantische Oceaan. Dat werd tot stand gebracht tussen het Engelse Poldhu in Cornwall en de Canadese plaats St. John's in New Foundland.

Guglielmo Marconi met door hem uitgevonden telegraaf-apparatuur.

In 1890 was Marconi erin geslaagd de eerste telegrafische signalen over te brengen en vijf jaar daarna kon hij dat reeds over een afstand van twee kilometer. Dit kon worden gerealiseerd door de belangrijkste vinding van deze zelfde man: de antenne. Daarop heeft hij in 1896 patent gekregen.
Op 12 december 1896 begon te Londen een weekeinde waarin deze meneer Marconi een demonstratie van een werkende radio gegeven.